Yoga Benefits : मधुमेह किंवा मधुमेहाची समस्या सामान्यत: कमकुवत चयापचय क्रियेमुळे उद्भवते, जर यावर वेळीच काम केले नाही तर ते रक्तातील साखरेची पातळी अधिक वाढवण्याचे काम करते. मधुमेहाचे तीन प्रकार आहेत. टाइप 1 मधुमेहामध्ये, स्वादुपिंडातील इन्सुलिनचे उत्पादन कमी होते किंवा थांबते. टाइप 2 मधुमेह इन्सुलिनच्या प्रतिकारामुळे होतो. तिसरा आहे, गर्भावस्थेतील मधुमेह, जो गर्भधारणेदरम्यान होतो.

मधुमेहाच्या बाबतीत औषधाबरोबरच योग्य जीवनशैली (Lifestyle) आणि व्यायाम किंवा योगासने करणे खूप महत्वाचे आहे. अशी अनेक योगासने आहेत जी मधुमेहातील साखरेची वाढती पातळी सहज कमी करू शकतात. आज आपण वेलनेस तज्ज्ञ मनीष कोहली यांच्याकडून अशा योगासनांची माहिती घेऊयात. मधुमेही रुग्णांनी कोणती आसने करावीत, तसेच कोणत्या परिस्थितीत योगासनापासून अंतर ठेवावे. तुम्हाला या योगासनांची माहिती पाहूयात.

हलासना -

• हलासनासाठी, जमिनीवर पाठीवर झोपा (Sleep ).

• श्वास आत घ्या आणि तुमचे दोन्ही पाय सरळ 90 अंशांपर्यंत घ्या.

• यानंतर, कंबर आणि नितंबांना हातांनी आधार द्या.

• यानंतर, आपले पाय डोक्याच्या वरून सरळ मागे हलवण्याचा प्रयत्न करा. आपल्या पायाने जमिनीला स्पर्श करा आणि आपले पाय सरळ ठेवा.

• काही वेळ या आसनात राहा आणि नंतर विश्रांतीच्या मुद्रेत परत या.

• हे आसन तुम्ही 3 ते 5 वेळा करू शकता.

सावधगिरी - ज्या महिला गर्भवती आहेत किंवा अतिसार, उच्च रक्तदाब किंवा पाठदुखीने त्रस्त असलेल्या महिलांनी हे आसन अजिबात करू नये. याशिवाय आसन करताना मानेवर दबाव आणू नका.

सर्वांगासन -

• हे आसन करताना आधी जमिनीवर पाठीवर झोपा.

• यानंतर, खांद्याच्या मदतीने पाय, कंबर, नितंब वर उचला.

• आपल्या कंबरेला हाताने आधार द्या म्हणजे शिल्लक राहील.

• आपले लक्ष खांद्यावर केंद्रित करा आणि असे वाटते की सर्व भार खांद्यावर आणि हाताच्या वरच्या वजनावर आहे.

• या दरम्यान, डोक्यावर आणि मानेवर कोणत्याही प्रकारचा दबाव निर्माण करू नका. त्यांना मोकळे सोडा.

• आपले पाय शक्य तितके वर जाऊ द्या.

• यानंतर, आरामदायी मुद्रेत या आणि आराम करा.

• आता हे आसन तुमच्या क्षमतेनुसार शक्य तितके पुन्हा करा.

सावधगिरी - जर तुम्हाला स्लिप डिस्क, हाय बीपी, मानेचे दुखणे, हृदयविकार, थायरॉईडची समस्या असेल तर हे आसन अजिबात करू नका. तसेच गरोदर महिलांनी आणि मासिक पाळीच्या काळात आसने करू नयेत.

पवनमुक्तासन -

• हे आसन करण्यासाठी आधी पाठीवर झोपा.

• आता दोन्ही पाय हातांच्या मदतीने शरीराच्या दिशेने दुमडून ठेवा.

• तुमचा उजवा गुडघा तुमच्या छातीकडे आणताना आणि मांडी पोटापर्यंत हाताने दाबताना श्वास घ्या आणि नंतर श्वास सोडा.

• यानंतर, आपले डोके आणि छाती वर उचलताना उजव्या गुडघ्यावर आपल्या हनुवटीला स्पर्श करा.

• काही क्षण थांबा आणि श्वास घ्या आणि सोडा.

• यानंतर पूर्ण श्वास सोडताना विश्रांतीच्या मुद्रेत खाली या.

• यानंतर हे आसन दुसऱ्या पायानेही करा. हे आसन तुम्ही 3 ते 5 वेळा करू शकता.

सावधगिरी - आसन करताना मानेवर जास्त दबाव टाकू नका. तसेच, शरीर जास्त ताणू नका आणि मांड्या जास्त ओढू नका.

पूर्वोत्तनासन -

• सर्व प्रथम, पुढे दिशेने पाय पसरून बसा.

• आता हात जमिनीवर ठेवा.

• यानंतर, आपले हात नितंबांपासून 30 सेमी मागे ठेवा. यामध्ये तुमची कोपर वाकता कामा नये.

• आता तुमच्या हाताची बोटे नितंबांकडे ठेवून तुमचे शरीर उचला.

• आता शरीराचे वजन पाय आणि हातावर समान ठेवून संतुलन ठेवा.

• तुमचे डोके मागे झुकू द्या.

• आता श्वास सोडताना हळू हळू खाली या.

• हे आसन तुम्ही तुमच्या क्षमतेनुसार अनेक वेळा करू शकता.

सावधगिरी - जर तुम्हाला हाय बीपी, पोटात अल्सर, हर्निया, मान दुखणे, गुडघेदुखी अशा समस्या असतील तर हे आसन अजिबात करू नका. याशिवाय मनगट आणि घोटा कमकुवत असल्यास किंवा हृदय (Heart) कमजोर असल्यास हे आसन करणे टाळावे. तसेच, जर तुम्ही आसन करत असाल तर लक्षात ठेवा की स्नायू जास्त ताणू नका.

• मंडूकासन -

• मंडुकासन करण्यासाठी प्रथम गुडघ्यावर किंवा वज्रासनात बसावे.

• आता हाताच्या मुठी घट्ट बंद करा आणि अंगठे आतल्या बाजूला ठेवा.

• आता दोन्ही बंद मुठी नाभीच्या वर ठेवा.

• यानंतर, एक श्वास घ्या आणि श्वास सोडताना शरीराला पुढे न्या.

• शरीराचा संपूर्ण भार मांड्यांवर असेल आणि तुमची मान समोर सरळ असेल.

• काही वेळ या स्थितीत राहा आणि श्वास घेताना वज्रासनात परत या.

• याची 3 ते 5 पुनरावृत्ती करा.

सावधगिरी - जर तुम्हाला पाठदुखी आणि गुडघ्यांशी संबंधित समस्या असतील तर तुम्ही हे आसन एखाद्या तज्ञासमोर करावे. पेप्टिक अल्सर, घोट्याला दुखापत, उच्च रक्तदाब, निद्रानाश आणि मायग्रेनच्या रुग्णांनी हे आसन अजिबात करू नये. तसेच आसन करताना हे लक्षात ठेवा की जास्त वेळ पोटावर कोणताही दबाव टाकू नये.

पश्चिमोत्तनासन -

• हे आसन करण्यासाठी सर्व प्रथम आपले पाय समोरच्या दिशेने पसरवा.

• यानंतर, हळू हळू पुढे वाकून, एक श्वास घ्या आणि आपल्या हातांनी पायाचे बोट पकडण्याचा प्रयत्न करा किंवा शक्य तितक्या पुढे जा.

• आता आपले डोके गुडघ्यावर ठेवण्याचा प्रयत्न करा आणि काही काळ या स्थितीत रहा.

सावधगिरी - जर तुम्हाला दमा, पाठीला दुखापत, जुलाब यासारख्या समस्या असतील किंवा तुमच्यावर नुकतीच कोणतीही शस्त्रक्रिया झाली असेल तर हे आसन अजिबात करू नका. याशिवाय जेवणानंतर लगेच हे आसन करू नका. तुम्ही आसन करत असाल तर गुडघे आणि कंबर आरामात ताणून पुढे जा. कोणत्याही प्रकारचा जबरदस्ती दबाव तुम्हाला अडचणीत आणू शकतो हे लक्षात ठेवा.

सेतुबंधासन -

• हे आसन करण्यासाठी आधी पाठीवर झोपा.

• आता तुमचे गुडघे वरच्या बाजूला वाकवा आणि तळवे जमिनीवर ठेवा. लक्षात ठेवा की तुमचे घोटे आणि गुडघे थेट एकमेकांच्या खाली असतील.

• आता दोन्ही हातांनी पाय आणि घोटे धरा.

• यानंतर, एक श्वास घ्या आणि आपले शरीर वर उचला.

• यामध्ये तुमचे खांदे, पाय, मान आणि डोके जमिनीवर राहतील.

• आता श्वास घ्या आणि सोडा.

• एक किंवा दोन मिनिटे या पोझमध्ये रहा.

• यानंतर, श्वास सोडताना, विश्रांतीच्या स्थितीत या.

सावधगिरी - तुमची नुकतीच कोणत्याही प्रकारची शस्त्रक्रिया झाली असेल तर हे आसन अजिबात करू नका. तसेच पाठदुखी आणि पाठीच्या समस्यांमध्ये हे आसन करणे टाळा.