तोंडाचा कर्करोग हा बहुतेकदा तंबाखूच्या वापराशी जोडला जातो. धूम्रपान असो किंवा तंबाखू चघळणे. भारतात हा आजार मोठ्या प्रमाणात वाढत चालला आहे. कारण तंबाखू हा तोंडाच्या कर्करोगाचा प्रमुख कारणांपैकी एक आहे. मात्र, आता तंबाखूचा कधीही वापर न केलेल्या व्यक्तींमध्येही या कर्करोगाची प्रकरणे वाढताना दिसतायेत. त्यामुळे एक महत्त्वाचा आणि अनेकदा दुर्लक्षित प्रश्न समोर येतो: तंबाखू न घेणाऱ्यांनाही तोंडाचा कर्करोग होऊ शकतो का? याचे उत्तर आहे—होय, होऊ शकतो.

तंबाखू आणि मद्यपानामुळे धोका लक्षणीय वाढतो, पण ही एकमेव कारणे नाहीत. इतर अनेक घटकही तोंडाच्या कर्करोगाला कारणीभूत ठरू शकतात. त्यापैकी एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे Human Papillomavirus (HPV) संसर्ग, विशेषतः त्याचे काही उच्च-जोखमीचे प्रकार. HPV संबंधित तोंडाच्या कर्करोगाच्या घटना जगभरात तसेच भारतातील शहरी भागांमध्येही वाढताना दिसत आहेत.

तोंडातील खराब स्वच्छता आणि दीर्घकाळ चालणारी चिडचिड (chronic irritation) देखील या आजाराला कारणीभूत ठरू शकते. उदाहरणार्थ, तोंडातील तुटलेले किंवा टोकदार दात, नीट न बसणारे डेंचर्स किंवा दीर्घकालीन दंतसमस्या यामुळे तोंडाच्या आतल्या भागाला सतत इजा होऊ शकते, ज्यामुळे कालांतराने पेशींमध्ये असामान्य बदल होण्याची शक्यता निर्माण होते. तसेच फळे आणि भाज्यांचे कमी सेवन यासारखी पोषणातील कमतरता शरीराच्या नैसर्गिक संरक्षण क्षमतेला कमकुवत करू शकते.

पर्यावरणीय घटकही यामध्ये भूमिका बजावतात. दीर्घकाळ सूर्यप्रकाशात राहणे, विशेषतः ओठांवर परिणाम होणे, त्या भागातील कर्करोगाचा धोका वाढवू शकते. अनेक भारतीय शहरांमध्ये वाढणारे वायू प्रदूषण हे देखील डोके आणि मानेच्या कर्करोगांशी संबंधित संभाव्य घटक म्हणून अभ्यासले जात आहे.

अनुवांशिकता आणि वैयक्तिक संवेदनशीलता यांनाही दुर्लक्षित करता येत नाही. काही व्यक्तींमध्ये कौटुंबिक इतिहास किंवा जैविक कारणांमुळे बाह्य कारणांशिवायही धोका जास्त असू शकतो.

तंबाखू न वापरणाऱ्या व्यक्तींमध्ये तोंडाच्या कर्करोगाचे निदान उशिरा होणे ही सर्वात मोठी अडचण आहे. कारण अशा व्यक्तींना “उच्च-जोखमीचे” मानले जात नाही, त्यामुळे सुरुवातीची लक्षणे अनेकदा दुर्लक्षित केली जातात किंवा किरकोळ समस्या समजून टाळली जातात. लक्ष ठेवण्यासारखी लक्षणे म्हणजे न बरी होणारी जखम (ulcer), तोंडात लाल किंवा पांढरे डाग, अस्पष्ट वेदना, गिळण्यास त्रास किंवा मानेला गाठ येणे. डॉ. स्मित शेट Cancer Physician, MOC Cancer Care, Mulund यांनी ही माहिती दिली आहे.

लवकर निदान झाल्यास उपचारांचे परिणाम लक्षणीयरीत्या सुधारतात. त्यामुळे नियमित दंततपासणी आणि तोंडातील कोणतीही दीर्घकाळ टिकणारी लक्षणे त्वरित तपासून घेणे आवश्यक आहे. जरी व्यक्तीने कधीही तंबाखूचा वापर केला नसेल तरीही.

भारतामध्ये तोंडाच्या कर्करोगाबाबतची जागरूकता फक्त तंबाखूच्या धोक्यापुरती मर्यादित न राहता वाढवणे गरजेचे आहे. तोंडाचा कर्करोग हा प्रतिबंध करता येणारा आणि लवकर ओळखल्यास पूर्णपणे उपचारयोग्य आजार आहे, पण त्यासाठी हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे की तो फक्त धूम्रपान करणाऱ्यांनाच होतो असे नाही, तो कोणालाही होऊ शकतो.

टीप : वरील माहिती आम्ही फक्त वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहचवत आहोत. याचं समर्थन अथवा दावा करत नाही. त्यामुळे कोणतेही उपचार, डाएट आणि औषधं तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानं घ्यावीत.