आजच्या धकाधकीच्या जीवनात आपण आपल्या शरीराची योग्य पद्धतीने काळजी घेत नाही. यावेळी आपण छोट्या-छोट्या लक्षणांकडेही दुर्लक्ष करतो. पण हार्ट रेट कमी होणं ही अशीच एक गोष्ट आहे ज्याचं वेळेत निदान झालं नाही तर ते गंभीर ठरू शकतं. हार्ट रेट कमी होण्याच्या या स्थितीला वैद्यकीय भाषेत ‘ब्रॅडिकार्डिया’ असं म्हटलं जातं.

तज्ज्ञांच्या मते, एका निरोगी व्यक्तीचा हार्ट रेट साधारणपणे 60 ते 100 बीट्स प्रति मिनिट असतो. जर हा रेट 60 च्या खाली गेला तर तो कमी मानला जातो. परंतु प्रत्येक वेळी कमी हार्ट रेट धोकादायक ठरतोच असं नाही. गाढ झोपेत असलेल्या व्यक्तींमध्ये हार्ट रेट कमी असू शकतो.

बंगळुरूतील नारायणा हेल्थ सिटीमधील हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. अरुण कुमार उल्लेगद्दी यांनी द हेल्थ साईट या वेबसाईटला दिलेल्या माहितीनुसार, हार्ट रेट कमी होण्याची समस्या तेव्हा उद्भवते ज्यावेळी हृदय शरीराला आवश्यक तेवढ्या प्रमाणात ऑक्सिजनयुक्त रक्त पुरवू शकत नाही. अशा वेळी काही स्पष्ट लक्षणं दिसू लागतात.

काय लक्षणं दिसून येतात?

• चक्कर येणं

• खूप थकवा जाणवणं

• श्वास घेण्यास त्रास होणं

• छातीत दुखणं

• मानसिकरित्या गोंधळ उडणं.

हार्ट रेट कमी होण्यामागे कारणं

हार्ट रेट कमी होण्यामागे अनेक कारणं असू शकतात. मुख्य कारण म्हणजे हृदयाच्या इलेक्ट्रिकल सिस्टीममध्ये बिघाड होणं. ज्यामुळे हृदयाचे ठोके नियंत्रित करणारे सिग्नल योग्य पद्धतीने काम करत नाहीत.

काही वेळा उच्च रक्तदाब किंवा डिप्रेशनसाठी घेतल्या जाणाऱ्या औषधांचा साइड इफेक्ट म्हणूनही हार्ट रेट कमी होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत अचूक निदानासाठी ईसीजी किंवा होल्टर मॉनिटरिंगची गरज असते.

डॉक्टरांच्या म्हणण्यानुसार, यावर घरीच्या घरी करता येतील असेल असे उपाय नाहीत. मात्र अचानक हार्ट रेट कमी झाल्यास आणि अशक्तपणा किंवा डोळ्यासमोर अंधारी येत असल्यास संबंधित व्यक्तीला सपाट जागेवर झोपवावं आणि पायाखाली उशी ठेवून पाय थोडे उंच करावेत. यामुळे मेंदूकडे रक्तप्रवाह वाढण्यास मदत होते.

यासोबतच शरीरात पाण्याची कमतरता होता कामा नये. कधी-कधी डिहायड्रेशनमुळेही हार्ट रेट अनियमित होऊ शकतो. अशा वेळी ओआरएस किंवा नारळ पाणी पिणं फायदेशीर ठरू शकतं.

डॉक्टरांचा सल्ला असा आहे की, नियमित औषधं घेत असाल तर हार्ट रेटमध्ये बदल जाणवल्यास तात्काळ डॉक्टरांना कळवावं. त्याचप्रमाणे कॅफेन, तंबाखू आणि मद्यपान करणं टाळावं.

जीवनशैलीत बदल करणं गरजेचं

दीर्घकालीन बचावासाठी जीवनशैलीत बदल करणं अत्यंत महत्त्वाचं आहे. नियमित व्यायाम, जसं की, चालणं किंवा योगा या हृदय मजबूत ठेवण्यास मदत करतात. आहारात मीठ आणि चरबीचं प्रमाण कमी ठेवणं तसंच फायबरयुक्त अन्न घेणं हृदयासाठी लाभदायक ठरतं.

जर हार्ट रेट सातत्याने कमी राहत असेल आणि त्यासोबत शुद्ध हरपत असेल किंवा छातीत जडपणा जाणवत असेल तर वेळ न घालवता डॉक्टरांचा सल्ला घेणं अत्यावश्यक आहे.