महाराष्ट्रातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये अनेक ऐतिहासिक किल्ले आणि निसर्गरम्य ठिकाणे आहेत. त्यापैकी एक म्हणजे रायगड जिल्ह्यातील प्रसिद्ध कलावंतीण दुर्ग! (Kalavantin Durg) उंच कातळसुळका, डोंगरात कोरलेल्या अरुंद पायऱ्या आणि आजूबाजूला दिसणाऱ्या खोल दऱ्या यामुळे हे ठिकाण ट्रेकर्समध्ये विशेष लोकप्रिय आहे. हे ठिकाण मुंबई आणि पुण्यापासून जवळ आहे.विशेष म्हणजे, या सुळक्यावर जाण्यासाठी डोंगराच्या कातळात कोरलेल्या पायऱ्यांचा थरारक मार्ग पार करावा लागतो. त्यामुळे या ट्रेकला 'स्टेअरवे टू हेवन' असेही म्हटले जाते.

कलावंतीण दुर्ग कुठे आहे?

कलावंतीण दुर्ग हा रायगड जिल्ह्यातील पनवेल तालुक्यात, प्रबळगड किल्ल्याच्या शेजारी असलेला उंच कातळसुळका आहे. हा परिसर सह्याद्री पर्वतरांगांचा भाग असून माथेरानच्या डोंगररांगांजवळ आहे. किल्ल्याची समुद्रसपाटीपासून उंची अंदाजे ६८६ मीटर म्हणजेच २,२५० फूट इतकी आहे. कलावंतीण दुर्गाचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे डोंगराच्या कातळात कोरलेल्या अरुंद आणि उंच पायऱ्या होय. या पायऱ्यांवरून वर चढताना एका बाजूला उंच कडा आणि दुसऱ्या बाजूला खोल दरी दिसते. त्यामुळे हा प्रवास अत्यंत थरारक असतो.

कलावंतीण दुर्ग ट्रेक

कलावंतीण दुर्गाचा ट्रेक ठाकूरवाडी या पायथ्याच्या गावातून सुरू होतो. या ट्रेकमध्ये मुख्यतः तीन टप्पे आहेत.

• पहिला टप्पा – ठाकूरवाडी ते प्रबळमाची

• दुसरा टप्पा – प्रबळमाची ते खिंड

• तिसरा टप्पा – खिंड ते कलावंतीणचा माथा

ठाकूरवाडी गावातून जंगल आणि डोंगराळ पायवाटेने चढाई सुरू होते. प्रबळमाची येथे कलावंतीण दुर्ग आणि प्रबळगड यांचे मार्ग वेगळे होतात. खिंड ते कलावंतीणचा माथा हा सर्वात आव्हानात्मक टप्पा आहे. कातळात कोरलेल्या पायऱ्यांवरून सावधपणे चढावे लागते. एकूण ट्रेकिंगसाठी साधारण ३ ते ४ तास किंवा त्याहून अधिक वेळ लागतो. ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी हा कालावधी कलावंतीण दुर्गाला भेट देण्यासाठी योग्य आहे. विशेषतः मुसळधार पाऊस, धुके आणि जोरदार वारा असताना या ट्रेकला जाणे टाळावे.

कलावंतीण दुर्गावरून दिसतो निसर्गाचा अद्भुत नजारा

कलावंतीण दुर्गाच्या माथ्यावरून सह्याद्री पर्वतरांगांचे सुंदर दृश्य पाहायला मिळते. प्रबळगड किल्ला, माथेरानची डोंगररांग, चंदेरी किल्ला, इरशाळगड, पेब किल्ला, कर्नाळा किल्ला आणि आजूबाजूच्या खोल दऱ्या आणि हिरवीगार पर्वतरांग दिसतात.

कसे पोहोचाल?

मुंबईहून पनवेलला रेल्वेने प्रवास करा. पुढे पनवेलहून ठाकूरवाडी गावापर्यंत बस , रिक्षाचा वापर करा. पुण्याहून मुंबई-पुणे महामार्गाने पनवेलच्या दिशेने प्रवास करून पुढे शेडुंग फाटा आणि ठाकूरवाडी गाठता येते.

कोणती काळजी घ्यावी?

कलावंतीण दुर्ग हा आव्हानात्मक ट्रेक आहे, त्यामुळे अनुभवी ट्रेकिंग गाइडसोबतच जा. चांगल्या ग्रिपचे ट्रेकिंग शूज वापरा. पुरेसे पाणी आणि खाण्याचे पदार्थ सोबत ठेवा. कातळातील पायऱ्यांवर घाई करू नका. सेल्फी किंवा फोटो काढण्यासाठी धोकादायक कड्यांवर उभे राहू नका. अंधार पडण्यापूर्वी परतीचा प्रवास सुरू करा.

टीप - वरील माहितीचा उद्देश केवळ ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यटन स्थळांची ओळख करून देणे हा आहे. यातील माहिती इंटरनेटवरील उपलब्ध सोर्समधून घेण्यात आली. कोणत्याही ऐतिहासिक वादाशी किंवा दाव्याशी आमचा संबंध नाही.