Shreya Maskar
कलावंतीण दुर्ग रायगड जिल्ह्यातील पनवेल तालुक्यातील प्रबळगड किल्ल्याजवळ पश्चिम घाटातील 2,250 फुटांचे शिखर आहे. हे मुंबई आणि पनवेलजवळील पिकनिक स्पॉट आहे.
कलावंतीण दुर्गाच्या अगदी शेजारी २,३०० फूट उंचीवर प्रबळगड किल्ला स्थित आहे. मूळतः बहामनी सल्तनतीने 'मुरंजन' नावाने बांधलेला हा किल्ला नंतर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या नेतृत्वाखालील मराठा सैन्याने जिंकून घेतला.
कलावंतीण दुर्ग धबधबे, हिरवेगार सह्याद्री पर्वताचे दृश्य यांनी वेढलेले आहे. खडकाच्या पायऱ्या मुसळधार पावसात अत्यंत निसरड्या आणि धोकादायक होतात.
कर्नाळा पक्षी अभयारण्याच्या परिसरात सुमारे १५ किमी अंतरावर कर्नाळा किल्ला स्थित आहे. याला 'फनेल हिल' असेही म्हटले जाते. ऐतिहासिकदृष्ट्या, कोकण किनारपट्टीला दख्खनच्या पठाराशी जोडणाऱ्या महत्त्वाच्या 'बोर घाटा'वर या किल्ल्यावरून लक्ष ठेवले जात असे.
माथेरान-पनवेल डोंगररांगांमध्ये इर्शाळगड हा किल्ला एका पूरक किंवा 'भगिनी' किल्ल्याच्या स्वरूपात स्थित आहे. प्रादेशिक सल्तनत आणि मराठा कालखंडात याचा वापर मोक्याचे निरीक्षण केंद्र आणि टेहळणीची जागा म्हणून केला जात असे.
बदलापूरजवळ दरीच्या पलीकडील बाजूला चंदेरी किल्ला स्थित आहे. येथे प्राचीन पाण्याच्या टाक्या आणि खडकात कोरलेल्या गुहा पाहायला मिळतात. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मुघल सल्तनतीकडून हा किल्ला जिंकून घेतला होता.
पेब किल्ल्याला विकटगड असेही म्हणतात. माथेरान आणि नेरळजवळ स्थित असलेल्या या ऐतिहासिक किल्ल्यावर जुन्या गुहा, मराठाकालीन तटबंदीचे अवशेष पाहायला मिळतात.
वरील माहितीचा उद्देश केवळ ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यटन स्थळांची ओळख करून देणे हा आहे. यातील माहिती इंटरनेटवरील उपलब्ध सोर्समधून घेण्यात आली. कोणत्याही ऐतिहासिक वादाशी किंवा दाव्याशी आमचा संबंध नाही.