तुम्ही वाहनधारक आहात का? हो, तर तुमच्या मनात चालानबाबत अनेक प्रश्न असतील नाही का. जसं की, आपल्या देशात वाहतूक नियमांच्या उल्लंघनाबाबतच्या दंडाविषयी एक गैरसमज आहे. हा गैरसमज आहे, जर पोलिसांनी सकाळी एकदा दंड आकारला, तर त्याच दिवशी त्याच उल्लंघनासाठी चालकाला पुन्हा दंड केला जात नाही. परंतु 'मोटार वाहन कायदा, १९८८' मध्ये कोणत्याही प्रकारच्या वाहतूक नियमांच्या उल्लंघनासाठी संपूर्ण दिवसाची अशी कोणतीही सवलत देणारी तरतूद नाहीये.

म्हणजेच धोकादायक पद्धतीने वाहन चालवणे, लाल दिवा(सिग्नल तोडणे), ओलांडणे आणि वाहतुकीच्या प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने वाहन चालवणे या गोष्टी कलम १८४ च्या कक्षेत येऊ शकतात. तर हेल्मेट न वापरण्याबाबत कलम १९४-डी लागू होते. त्यामुळे चालानच्या पावत्यांची (challans) संख्या ही केलेल्या नियमोल्लंघनांची वारंवारता आणि स्वरूप यावर अवलंबून असते, बरं.

दिवसाला खरोखरच फक्त एकच ट्रॅफिक चालान आकारले जाते का?

जर एखाद्या चालकाने सकाळी एखादा नियम मोडला आणि नंतर पुन्हा नियमाचे उल्लंघन केले, तर त्या दोन्ही घटनांसाठी स्वतंत्रपणे कारवाई केली जाऊ शकते. संपूर्ण भारतात असा कोणताही सर्वसाधारण नियम नाही की ज्यानुसार एका दिवसात एका वाहनावर केवळ एकच चालान आकारले जाऊ शकते. जर एखाद्या चालकाने सकाळी वाहतुकीच्या नियमाचे उल्लंघन केले आणि त्यानंतर पुन्हा एकदा नियम मोडला, तर या दोन्ही घटनांसाठी स्वतंत्रपणे कारवाई केली जाऊ शकते.

अतिवेगाने वाहन चालवणे, लाल दिवा (red light) सिग्नल तोडणे, ओलांडणे आणि चुकीच्या बाजूने (wrong side) वाहन चालवणे यांसारख्या उल्लंघनांसाठी पुन्हा दंड (challan) आकारला जाऊ शकतो. त्यामुळे, एकदा दंड भरला की दिवसभर वाहतुकीच्या नियमांचे पालन न करण्याची मुभा मिळते, हा समज चुकीचा आहे.

अतिवेगाने वाहन चालवल्याबद्दल पुन्हा दंड आकारला जाऊ शकतो का?

'मोटर वाहन कायद्या'तील कलम १८३ हे अतिवेगाने वाहन चालवण्याशी संबंधित आहे. तर कलम १८४ अन्वये धोकादायक पद्धतीने वाहन चालवणे हा गुन्हा मानला जातो. तसेच लाल दिवा (red light) ओलांडणे, 'थांबा' (stop) दर्शवणाऱ्या चिन्हाचे उल्लंघन करणे आणि वाहतुकीच्या अधिकृत प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने वाहन चालवणे या गोष्टी धोकादायक वाहन चालवण्याच्या श्रेणीत येऊ शकतात, असेही कलम १८४ मध्ये स्पष्ट केले आहे.

त्यामुळे, पहिल्या दंडाच्या (चलानच्या) नंतर पुन्हा एकदा गंभीर उल्लंघन केल्यास ते आपोआप माफ केले जात नाही. याचा अर्थ स्पष्ट आहे: परिस्थितीनुसार, वेगवेगळ्या प्रसंगी अतिवेगाने वाहन चालवल्याबद्दल वेगवेगळ्या प्रकारची कारवाई केली जाऊ शकते.

सिग्नल तोडणे, विरुद्ध दिशेने वाहन चालवणे यांबाबतचे नियम काय?

लाल दिवा ओलांडणे आणि वाहतुकीच्या अधिकृत प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने वाहन चालवणे या केवळ वाहतूक नियमांचे सामान्य उल्लंघन मानले जात नाही; तर कलम १८४ अन्वये, त्यांचे वर्गीकरण 'धोकादायक वाहन चालवणे' या प्रकारात केले जाते.जर एखाद्या चालकाने अशा प्रकारची कृती वारंवार केली, तर प्रत्येक घटनेसाठी कायदेशीर कारवाई केली जाऊ शकते.

कलम १८४ मध्ये पहिल्या गुन्ह्यासाठी आणि तीन वर्षांच्या कालावधीत त्याच स्वरूपाचा दुसरा किंवा त्यानंतरचा गुन्हा केल्यास, त्यासाठी स्वतंत्र शिक्षेची तरतूद आहे. याचा अर्थ असा की, एकदा दंड आकारला म्हणजे चालकाला त्याच गुन्ह्याची पुनरावृत्ती केल्याबद्दल पुन्हा शिक्षा होण्यापासून सूट मिळते, असे कायद्याचे धोरण नाही.