अरबी समुद्राच्या मध्यभागी वसलेला ऐतिहासिक जलदुर्ग
समुद्राच्या खाऱ्या पाण्यातही किल्ल्यात आहेत गोड्या पाण्याचे दोन तलाव
या तलावांमधील पाणी वर्षभर गोडे असल्याचे सांगितले जाते
महाराष्ट्रातील ऐतिहासिक किल्ले त्यांच्या भव्य वास्तुकलेसाठी, युद्धनीतीसाठी आणि स्थापत्यकौशल्यासाठी प्रसिद्ध आहेत. मात्र, रायगड जिल्ह्यातील मुरुड-जंजिरा किल्ल्याचे एक वैशिष्ट्य पर्यटकांना विशेष आश्चर्यचकित करते. अरबी समुद्राच्या मध्यभागी, चारही बाजूंनी खाऱ्या पाण्याने वेढलेल्या या किल्ल्यावर गोड्या पाण्याचे दोन तलाव आहेत.
मुरुड-जंजिरा किल्ला रायगड जिल्ह्यातील मुरुड गावाजवळ अरबी समुद्रातील एका बेटावर बांधण्यात आला आहे. हा किल्ला सिद्दी राजवटीचा महत्त्वाचा सागरी तळ होता. समुद्राच्या मध्यभागी असलेली जागा आणि मजबूत तटबंदी यामुळे या किल्ल्याला विशेष लष्करी महत्त्व प्राप्त झाले. किल्ल्याच्या बांधकामाची सुरुवात स्थानिक कोळी समुदायाच्या लाकडी संरचनेपासून झाली होती. पुढे निजामशाहीच्या काळात मलिक अंबरच्या कारकिर्दीत या किल्ल्याला दगडी स्वरूप देण्यात आले. १५६७ च्या सुमारास त्याचे बांधकाम सुरू झाल्याची नोंद आढळते.
मुरुड-जंजिरा किल्ल्याचे सर्वात आश्चर्यकारक वैशिष्ट्य म्हणजे येथे असलेले गोड्या पाण्याचे दोन तलाव. समुद्राच्या मध्यभागी असूनही या तलावांमध्ये गोडे पाणी उपलब्ध होते. ऐतिहासिक माहितीनुसार, या तलावांची खोली सुमारे ६० फूट असल्याचा उल्लेख आढळतो.
खाऱ्या समुद्रात गोडे पाणी हे तत्कालीन जलव्यवस्थापनाचे महत्त्वाचे तंत्र होते. पावसाचे पाणी वाया जाऊ न देता ते साठवून ठेवण्याची व्यवस्था प्राचीन किल्ल्यांवर केली जात असे. पावसाचे पाणी जमवण्यासाठी तलाव, टाक्या आणि जलसाठे तयार केले जात. योग्य बांधकाम आणि देखभालीमुळे या पाण्याचा वापर दीर्घकाळ करता येत असे.
समुद्रातील किल्ल्यावर राहणाऱ्या सैनिकांसाठी पाणी ही अत्यंत महत्त्वाची गरज होती. युद्धाच्या काळात किल्ल्याला वेढा पडल्यास बाहेरून पाणी आणणे कठीण होऊ शकत असे. त्यामुळे किल्ल्याच्या आतील भागात पाण्याचे तलाव असणे आवश्यक होते. यामुळे सैनिकांना पिण्यासाठी पाणी उपलब्ध होत असे. स्वयंपाक आणि दैनंदिन वापरासाठी पाण्याची सोय होत असे. किल्ल्यावर दीर्घकाळ वास्तव्य करणे शक्य होत असे. शत्रूच्या वेढ्याच्या काळात पाण्याचा साठा उपयोगी पडत असे.
मुरुड-जंजिरा किल्ल्यावर जाण्यासाठी सर्वप्रथम रायगड जिल्ह्यातील राजपुरी जेट्टी येथे पोहोचावे लागते. येथून बोटीने समुद्रमार्गे किल्ल्यावर जाता येते. मुंबईपासून रस्त्याने अंतर साधारण १६५ ते २०० किलोमीटर आहे. ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी दरम्यान तुम्ही येथे नक्की भेट द्या.
टीप : वरील माहितीचा उद्देश केवळ ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यटन स्थळांची ओळख करून देणे हा आहे. यातील माहिती इंटरनेटवरील उपलब्ध सोर्समधून घेण्यात आली. कोणत्याही ऐतिहासिक वादाशी किंवा दाव्याशी आमचा संबंध नाही.
सकाळ+चे सदस्य व्हा
शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.
Read Marathi news and watch Live TV. Breaking news from Maharashtra, India, Pune, Mumbai, Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle at SaamTV. Get Live Marathi news on Mobile. Download the Saam Tv app for Android and IOS.