Shreya Maskar
नळदुर्ग किल्ला हा महाराष्ट्र राज्यातील धाराशिव (उस्मानाबाद) जिल्ह्यातील नळदुर्ग या ऐतिहासिक शहरात वसलेला आहे.
धाराशिवपासून आग्नेयेस सुमारे ५० किमी आणि सोलापूरपासून ईशान्येस ४८ किमी अंतरावर असलेला हा 'भुईकोट' (जमिनीवरील) किल्ला आहे, जो बोरी नदीच्या काठावर विशाल बेसाल्ट खडकावर वसलेला आहे.
नळदुर्ग हा मध्ययुगीन किल्ला आहे. हा किल्ला बोरी नदीवरील 'पूल-धरण' रचनेसाठी प्रसिद्ध आहे.
नळदुर्ग किल्ला मूळतः 10व्या आणि 12व्या शतकादरम्यान राजा नलराजा, स्थानिक हिंदू राजा आणि चालुक्य वंशाचा जामीनदार याने बांधला होता. आदिलशाही राजघराण्याने 1558 मध्ये भव्य दगडी तटबंदीची पुनर्बांधणी आणि विस्तार केला.
नळदुर्ग किल्ल्याचे नाव राजा नलराजा यांच्या नावावरून पडले आहे. या नावात 'नळ' हा शब्द राजाचा निर्देश करतो, तर 'दुर्ग' हा किल्ला किंवा बुरुज/कोट दर्शवणारा संस्कृत शब्द आहे.
नळदुर्ग किल्ल्याला पूर्वी 'येरळ' (Yeral) या नावाने ओळखले जात असे. इसवी सन १३५१ ते १४८० या काळात जेव्हा हा किल्ला बहामनी सुलतानांच्या ताब्यात होता, तेव्हा हे नाव वापरले जात असे.
चालुक्य, बहमनी, आदिल शाही, मुघल आणि मराठा साम्राज्यांमधून जाणारा, दख्खनचा एक सामरिक किल्ला म्हणून काम केले. यात इंडो-इस्लामिक वास्तुकला पाहायला मिळते.
वरील माहितीचा उद्देश केवळ ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यटन स्थळांची ओळख करून देणे हा आहे. यातील माहिती इंटरनेटवरील उपलब्ध सोर्समधून घेण्यात आली. कोणत्याही ऐतिहासिक वादाशी किंवा दाव्याशी आमचा संबंध नाही.