आपल्या शरीरात अनेक आजार असे असतात जे सुरुवातीला कोणतीही मोठी लक्षणं दाखवत नाहीत. त्यामुळे अनेकदा लोक त्याकडे दुर्लक्ष करतात. हाय कोलेस्ट्रॉल हा त्यापैकीच एक गंभीर आजार आहे. शरीरात कोलेस्ट्रॉल वाढत असलं तरी सुरुवातीला फारसा त्रास जाणवत नाही. मात्र हळूहळू त्याचा परिणाम रक्तवाहिन्या, हृदय आणि मेंदूवर होऊ लागतो. त्यामुळे हार्ट अटॅक किंवा स्ट्रोक येण्याचा धोका वाढतो.
डॉक्टरांच्या म्हणण्यानुसार, तुमचे डोळेही वाढलेल्या कोलेस्ट्रॉलबाबत माहिती देत असतात. त्यामुळे काही लक्षणं वेळेत ओळखणं खूप महत्त्वाचं ठरतं.
डोळ्यांच्या वरच्या किंवा खालच्या पापण्यांजवळ पिवळसर रंगाच्या छोट्या गाठी दिसू लागल्या तर त्या हाय कोलेस्ट्रॉलचं लक्षण असू शकतात. या गाठींना झँथेलाझ्मा (Xanthelasma) असं म्हणतात. अशा गाठी दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता शक्य तितक्या लवकर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. काही वेळा या गाठी डोळ्यांशी संबंधित गंभीर समस्यांचाही इशारा देऊ शकतात.
कोलेस्ट्रॉलची पातळी जाणून घेण्यासाठी साधी ब्लड टेस्ट पुरेशी असते. या तपासणीनंतर डॉक्टर तुमचा रिपोर्ट समजावून सांगतात आणि गरज असल्यास पुढील उपचार किंवा जीवनशैलीतील बदल सुचवतात.
रक्त तपासणीच्या अहवालात साधारणपणे तीन महत्त्वाचे प्रकार दिसतात.
शरीरातील एकूण कोलेस्ट्रॉलचं प्रमाण यामध्ये दाखवलं जातं. निरोगी व्यक्तीसाठी हे प्रमाण साधारणपणे 5 mmol/L पेक्षा कमी असणं योग्य मानलं जातं.
याला गुड कोलेस्ट्रॉल असंही म्हणतात. हे शरीरातील अतिरिक्त कोलेस्ट्रॉल कमी करण्यास मदत करते. त्याची पातळी 1 mmol/L पेक्षा जास्त असणं फायदेशीर मानलं जातं.
हे कोलेस्ट्रॉल शरीरासाठी जास्त धोकादायक मानलं जातं. त्याचं प्रमाण शक्यतो 4 mmol/L पेक्षा कमी असावं.
काही वेळा डॉक्टर QRISK स्कोअरही सांगतात. या स्कोअरच्या मदतीने पुढील दहा वर्षांत हार्ट अटॅक किंवा रक्ताभिसरणाशी संबंधित आजार होण्याचा अंदाज व्यक्त केला जातो.
रक्तामध्ये कोलेस्ट्रॉल जास्त प्रमाणात वाढल्यावर रक्तवाहिन्यांच्या आतील बाजूला चरबीचा चिकट थर साचू लागतो. यालाच प्लाक असे म्हणतात. हळूहळू हा थर जाड होत जातो आणि रक्तवाहिन्या अरुंद होतात. त्यामुळे हृदयापासून शरीराच्या इतर भागांपर्यंत रक्त व्यवस्थित पोहोचण्यात अडथळा निर्माण होतो.
हृदयाला पुरेसा रक्तपुरवठा न झाल्यास छातीत दुखणे म्हणजेच अँजायना होऊ शकतं. परिस्थिती गंभीर झाल्यास हार्ट अटॅक येण्याची शक्यता वाढतं. याचबरोबर मेंदूकडे जाणाऱ्या रक्तपुरवठ्यावरही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे स्ट्रोकचा धोकाही वाढतो.
मधुमेह किंवा जास्त वजन असलेल्या व्यक्तींमध्ये कोलेस्ट्रॉल वाढण्याची शक्यता जास्त असते.
सॅच्युरेटेड फॅट आणि ट्रान्स फॅट जास्त असलेले पदार्थ वारंवार खाल्ल्यास शरीरात वाईट कोलेस्ट्रॉल वाढतं.
व्यायाम न करणं किंवा दिवसभर बसून राहण्याची सवयही कोलेस्ट्रॉल वाढण्यामागील महत्त्वाचं कारण ठरू शकतं.
काही लोकांमध्ये हाय कोलेस्ट्रॉलचा त्रास कुटुंबातूनच येतो. त्यामुळे कुटुंबात हा त्रास असेल तर अधिक काळजी घेणं आवश्यक आहे.
वय किंवा आनुवंशिक कारणं बदलता येत नाहीत. मात्र योग्य आहार आणि सक्रिय जीवनशैली स्वीकारून धोका नक्कीच कमी करता येतो.
आहारात छोटे बदल केले तरी त्याचा मोठा फायदा होऊ शकतो.
पांढऱ्या तांदळाऐवजी ब्राऊन राईस, पांढऱ्या ब्रेडऐवजी होलग्रेन ब्रेड आणि साध्या पास्ताऐवजी होलव्हीट पास्ता निवडणेही फायदेशीर ठरते.
खाण्याच्या मधल्या वेळेत केक, बिस्किटं किंवा गोड पदार्थ खाण्याऐवजी सुकामेवा, बिया आणि ताजी फळे खाण्याची सवय लावावी.
केवळ आहार बदलून चालणार नाही, तर शरीराची नियमित हालचालही आवश्यक आहे. दररोज किमान 20 मिनिटे चालणं, वेगाने चालणं, सायकल चालवणं, पोहणं किंवा आवडीचा कोणताही खेळ खेळणं फायदेशीर ठरतं.
टीप : ही माहिती सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
सकाळ+चे सदस्य व्हा
शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.
Read Marathi news and watch Live TV. Breaking news from Maharashtra, India, Pune, Mumbai, Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle at SaamTV. Get Live Marathi news on Mobile. Download the Saam Tv app for Android and IOS.