दातांची स्वच्छता म्हटलं की, निरोगी हिरड्यांची आठवण होते. मात्र दातांची काळजी घेण्याचा संबंध केवळ तोंडाच्या आरोग्यापुरता मर्यादित नाही. दातांच्या मधल्या जागेत अडकलेले अन्नकण, प्लाक आणि बॅक्टेरियामुळे हिरड्यांना सूज येऊ शकते. यामुळे हिरड्यांचे आजारही होऊ शकतात. अशा वेळी दातांच्या मधल्या जागा स्वच्छ ठेवण्यासाठी फ्लॉसिंग करणं महत्त्वाचं असतं. दरम्यान नियमित फ्लॉसिंग आणि स्ट्रोकचा धोका यांच्यात काही संबंध आहे का, याचाही अभ्यास केला जात आहे.

काही अभ्यासांमध्ये नियमित फ्लॉसिंग करणाऱ्या लोकांमध्ये मेंदूला रक्तपुरवठा थांबल्यामुळे होणाऱ्या स्ट्रोकचा धोका कमी असल्याचं दिसून आलंय. मात्र फ्लॉसिंग केल्याने स्ट्रोक नक्कीच टाळता येतो, असा याचा अर्थ होत नाही. याबाबत ठोस निष्कर्ष काढण्यासाठी आणखी संशोधन होणं गरजेचं आहे.

हिरड्यांचे आजार आणि स्ट्रोक यांचा काय संबंध?

डॉ. अरविंद दांबलकर यांच्या मते, तोंडाचे आरोग्य आणि हृदयाशी संबंधित आजार यांच्यातील संभाव्य संबंध समजून घेणं महत्त्वाचं आहे. हिरड्यांचा आजार झाल्यास त्यांना सतत सूज येऊ शकते. काही वेळा या आजाराशी संबंधित बॅक्टेरियांचा संसर्ग आणि शरीरातील सूज यांचा परिणाम रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यावर होऊ शकतो. त्यामुळे हिरड्यांचे आजार आणि स्ट्रोक यांच्यात संबंध असण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते. मात्र हिरड्यांचा आजार झाला म्हणजे स्ट्रोक होणारच किंवा हिरड्यांच्या आजारामुळेच स्ट्रोक होतो, असं नाही.

स्ट्रोक म्हणजे मेंदूच्या एखाद्या भागाला होणारा रक्तपुरवठा थांबणं किंवा मेंदूमध्ये रक्तस्राव होणं. मेंदूला रक्त आणि ऑक्सिजन मिळणं थांबल्यास मेंदूच्या पेशींना नुकसान होऊ शकते. स्ट्रोकचे दोन प्रमुख प्रकार आहेत. पहिल्या प्रकारात रक्तवाहिनीत रक्ताची गुठळी तयार झाल्यामुळे किंवा रक्तवाहिनीत अडथळा निर्माण झाल्यामुळे मेंदूला रक्तपुरवठा होत नाही. याला इस्केमिक स्ट्रोक म्हणतात. दुसऱ्या प्रकारात मेंदूमध्ये रक्तस्राव होतो.

उच्च रक्तदाब, मधुमेह, रक्तातील कोलेस्ट्रॉलचं वाढलेलं प्रमाण, धूम्रपान आणि हृदयाशी संबंधित काही आजार यांमुळे स्ट्रोकचा धोका वाढू शकतो.

दातांच्या स्वच्छतेसाठी फ्लॉसिंग का महत्त्वाचं?

दिवसातून दोन वेळा ब्रश केल्याने दातांच्या बाहेरील, आतील आणि चावण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या भागांची स्वच्छता होते. मात्र दातांच्या मधल्या अरुंद जागांमध्ये ब्रश पोहोचणं कठीण असतं. या जागांमध्ये अन्नाचे कण आणि प्लाक साचू शकतात.

अशा वेळी फ्लॉसिंग उपयोगी ठरतं. फ्लॉस म्हणजे दातांच्या मधल्या जागा स्वच्छ करण्यासाठी वापरला जाणारा खास धागा. याच्या मदतीने दातांमध्ये अडकलेले अन्नकण आणि प्लाक काढण्यास मदत होते. त्यामुळे हिरड्यांना सूज येणं आणि हिरड्यांचे आजार होण्याचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

फ्लॉसिंग करताना मात्र काळजी घेणं आवश्यक आहे. दातांच्या मधून फ्लॉस हळूहळू आणि हलक्या हाताने न्यावा. प्रत्येक दाताच्या बाजूची जागा स्वच्छ करावी. फ्लॉस जोरात ओढल्यास हिरड्यांना इजा होऊ शकते. दररोज फ्लॉसिंग करण्यासोबतच दिवसातून दोन वेळा फ्लोराइड असलेल्या टूथपेस्टने ब्रश करावा. तसंच दात आणि हिरड्यांची तपासणी करण्यासाठी नियमितपणे दातांच्या डॉक्टरांकडे गेलं पाहिजे.

स्ट्रोकचा धोका कमी करण्यासाठी काय करावं?

दातांची आणि हिरड्यांची स्वच्छता राखणं आरोग्यासाठी चांगलं असतं. मात्र स्ट्रोक टाळण्यासाठी केवळ फ्लॉसिंगवर अवलंबून राहणं योग्य नाही. त्यासाठी संपूर्ण आरोग्याची काळजी घेणं गरजेचं आहे.

• रक्तदाब नियंत्रणात ठेवा- उच्च रक्तदाबामुळे स्ट्रोकचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे नियमित रक्तदाब तपासावा.

• मधुमेह आणि कोलेस्ट्रॉलकडे लक्ष द्या- रक्तातील साखर आणि कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणात ठेवण्यासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याचं पालन करा.

• नियमित व्यायाम करा- दररोज चालणं किंवा इतर शारीरिक हालचाली करणं आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरतं.

• संतुलित आहार घ्या- आहारात फळे, भाज्या आणि इतर पौष्टिक पदार्थांचा समावेश करा.

• धूम्रपान टाळा- धूम्रपानामुळे रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो आणि स्ट्रोकचा धोका वाढू शकतो.

• तोंडाची स्वच्छता राखा- दररोज ब्रश करा, फ्लॉसिंग करा आणि दातांची नियमित तपासणी करून घ्या.

स्ट्रोकची लक्षणं दिसल्यास काय करावं?

स्ट्रोकची लक्षणं अचानक दिसू शकतात. चेहरा एका बाजूला वाकडा होणं, हात किंवा पायात अचानक अशक्तपणा जाणवणं, बोलताना अडचण येणं, दिसण्यात त्रास होणं किंवा शरीराचा तोल जाणं ही स्ट्रोकची काही महत्त्वाची लक्षणं आहेत.

अशी लक्षणे दिसल्यास वेळ न घालवता तातडीने डॉक्टरांची मदत घ्यावी. स्ट्रोकमध्ये वेळेवर उपचार मिळणं अत्यंत महत्त्वाचं असतं. लवकर उपचार मिळाल्यास मेंदूला होणारं नुकसान कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

टीप : ही माहिती सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.