आरोग्याशी संबंधित समस्या अनेकदा महिलांसाठी अवघडपणाचा विषय ठरतो. त्यामुळे काही महिला अनेक महिने त्रास सहन करत राहतात. ही लक्षणे तात्पुरती असतील, वय वाढल्यामुळे होत असतील किंवा ती सहन करणं भागच आहे, असे त्यांना वाटू शकते.

ठाण्यातील प्रसूती व स्त्रीरोग तज्ज्ञ डॉ. डॉ. निकिता कुलकर्णी यांनी सांगितलं की, अनेक अंतर्गत आरोग्याच्या तक्रारींची कारणं सामान्य आणि उपचार करण्याजोगी असू शकतात. तरीही एखादे लक्षण सतत जाणवत असेल, वारंवार होत असेल किंवा त्यामागचे कारण स्पष्ट नसेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घेतल्यास लक्षणांचे नेमके कारण समजण्यास मदत होते, गरज नसताना चिंता करण्याचे टाळता येते आणि उपचारांची आवश्यकता असलेल्या स्थितीचे वेळीच निदान होऊ शकते.

लैंगिक संबंधांदरम्यान किंवा त्यानंतर वेदना

कधीतरी किरकोळ अस्वस्थता जाणवणं शक्य आहे. मात्र लैंगिक संबंधांदरम्यान किंवा त्यानंतर वारंवार किंवा सतत वेदना होत असतील तर त्याला सामान्य समजून दुर्लक्ष करू नये. योनीच्या बाहेरील भागात किंवा प्रवेशाच्या ठिकाणी होणाऱ्या वेदनांमागे योनीतील कोरडेपणा, संसर्ग, बाह्य जननेंद्रियाशी संबंधित समस्या किंवा पेल्विक फ्लोअरच्या स्नायूंशी संबंधित समस्या, जसं की व्हॅजिनिस्मस, कारणीभूत असू शकतात. तर पोटाच्या खालच्या भागात किंवा आतून जाणवणाऱ्या वेदना एंडोमेट्रिओसिस किंवा इतर पेल्विक समस्यांशी संबंधित असू शकतात.

वेदना नेमक्या कुठे होतात, कधीपासून सुरू आहेत आणि त्यासोबत योनीतून स्त्राव, रक्तस्राव किंवा पोटदुखी आहे का, याची माहिती निदानासाठी महत्त्वाची ठरू शकते. वेदना वारंवार होत असतील, वाढत असतील किंवा त्याचा लैंगिक आयुष्यावर अथवा दैनंदिन जीवनमानावर परिणाम होत असेल, तर स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

योनीतून होणाऱ्या स्त्रावात सतत होणारा बदल

मासिक पाळीच्या चक्रानुसार योनीतून होणाऱ्या स्त्रावाचं प्रमाण आणि स्वरूप बदलू शकते. त्यामुळे प्रत्येक बदल म्हणजे आजार असं नाही. मात्र नेहमीच्या स्त्रावापेक्षा सतत वेगळा स्त्राव होत असेल आणि त्यासोबत तीव्र किंवा दुर्गंधी, खाज, जळजळ, दुखणं, लघवी करताना त्रास किंवा पोटाच्या खालच्या भागात वेदना होत असतील, तर वैद्यकीय तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे.

काही संसर्ग, त्यात काही लैंगिक संबंधांद्वारे पसरणारे संसर्गही, यामागचे कारण असू शकतात. मात्र केवळ लक्षणांवरून नेमकं कारण समजणं नेहमीच शक्य नसतं. कारण समजून न घेता वारंवार अँटीफंगल औषधं, अँटिबायोटिक्स किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय मिळणारी इतर औषधे घेतल्यास योग्य निदान आणि उपचारांना विलंब होऊ शकतो.

लैंगिक संबंधांनंतर रक्तस्राव होणं

लैंगिक संबंधांनंतर रक्तस्राव होण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. स्थानिक ठिकाणी झालेली जळजळ किंवा इजा, संसर्ग, गर्भाशयाच्या मुखाला आलेली सूज किंवा सर्व्हायकल पॉलीप्स यामुळेही असं होऊ शकतं. एखाद्या वेळी अगदी कमी रक्तस्राव झाला म्हणून गंभीर समस्या आहेच असं नाही. मात्र लैंगिक संबंधांनंतर वारंवार किंवा कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना रक्तस्राव होत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

काही वेळा गर्भाशयाच्या मुखातील कर्करोगपूर्व किंवा कर्करोगाशी संबंधित बदलांमुळेही लैंगिक संबंधांनंतर रक्तस्राव होऊ शकतो. त्यामुळे असा रक्तस्राव वारंवार होत असल्यास स्त्रीरोगतज्ज्ञांकडून तपासणी करून घेणं महत्त्वाचं आहे. गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगासाठी नियमित तपासणी करणे आवश्यक आहे.

सतत जाणवणारा योनीतील कोरडेपणा

योनीतील कोरडेपणा आयुष्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये जाणवू शकतो. विशेषतः मेनोपॉजच्या काळात आणि त्यानंतर ही समस्या अधिक सामान्य आहे. स्तनपानाच्या काळातील हार्मोन्समधील बदल, काही औषधे आणि इतर कारणांमुळेही योनीतील कोरडेपणा होऊ शकतो. सतत कोरडेपणा राहिल्यास जळजळ, चिडचिड किंवा लैंगिक संबंधांदरम्यान वेदना होऊ शकतात. यामुळे महिलांच्या शारीरिक आरामासोबतच लैंगिक आरोग्यावर आणि मानसिक स्वास्थ्यावरही परिणाम होऊ शकतो.

सतत खाज आणि जखम होणं

योनीच्या बाहेरील भागात खाज किंवा जळजळ झाली की अनेकदा ती फंगल इन्फेक्शनमुळे झाली असावी, असं समजलं जातं. मात्र त्यामागे अनेक कारणं असू शकतात. त्वचेचे आजार, अॅलर्जी किंवा एखाद्या वस्तूमुळे झालेली जळजळ, संसर्ग संबंधित इतर समस्या यामुळेही अशी लक्षणं दिसू शकतात. नवीन सूज किंवा गाठ जाणवत असेल तर त्यामागेही वेगवेगळी कारणं असू शकतात.

टीप : ही माहिती सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.