निरोगी वृद्धत्व केवळ आपल्या जनुकांवर (Genes) अवलंबून नसते. विविध संशोधनांमधून असे दिसून आले आहे की, पुरेशी झोप घेणे, नियमित शारीरिक हालचाल करणे, संतुलित आहार घेणे, तणावावर नियंत्रण ठेवणे आणि आरोग्याची नियमित काळजी घेणे यामुळे दीर्घकाळ निरोगी आणि सक्रिय आयुष्य जगणे शक्य होते.

यूके बायोबँकच्या (UK Biobank) अलीकडील संशोधनात सुमारे 60,000 प्रौढांचा समावेश करण्यात आला होता. या अभ्यासात असे आढळून आले की, चांगली झोप घेणारे, नियमित व्यायाम करणारे आणि आरोग्यदायी आहार घेणारे लोक इतरांच्या तुलनेत 9 ते 10 वर्षे अधिक काळ निरोगी आयुष्य जगू शकतात. विशेष म्हणजे, जीवनशैलीतील अगदी छोटे सकारात्मक बदलदेखील आरोग्यावर मोठा परिणाम घडवू शकतात.

झोपेचे महत्त्व

निरोगी वृद्धत्वासाठी पुरेशी झोप अत्यंत महत्त्वाची आहे. 5 लाखांहून अधिक लोकांवर करण्यात आलेल्या विविध अभ्यासांमध्ये असे दिसून आले आहे की, खूप कमी किंवा खूप जास्त झोप घेणे शरीराच्या वृद्धत्व प्रक्रियेला गती देऊ शकते. दररोज सुमारे 7 ते 8 तासांची झोप घेतल्यास हृदयविकार, मधुमेह आणि इतर अनेक दीर्घकालीन आजारांचा धोका कमी होण्यास मदत होते.

नियमित व्यायामाची भूमिका

दीर्घकाळ निरोगी राहण्यासाठी नियमित शारीरिक हालचाल आवश्यक आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) शिफारशीनुसार, आठवड्याला किमान 150 मिनिटे मध्यम स्वरूपाचा व्यायाम केल्यास वाढत्या वयातही अनेक आजारांचा धोका कमी करता येतो.

संतुलित आहाराची गरज

निरोगी राहण्यासाठी परिपूर्ण आहाराची आवश्यकता नसते, परंतु संतुलित आणि पोषक आहार महत्त्वाचा असतो. 1 लाखांहून अधिक प्रौढांवर झालेल्या दीर्घकालीन अभ्यासांमध्ये असे आढळले आहे की, फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्ये आणि आरोग्यदायी चरबी (Healthy Fats) यांचा समावेश असलेला आहार निरोगी वृद्धत्वासाठी उपयुक्त ठरतो.

तणाव व्यवस्थापन आवश्यक

सततचा तणाव आरोग्यावर विपरीत परिणाम करू शकतो. अनेक अभ्यासांमधून असे दिसून आले आहे की, दीर्घकाळ तणावाखाली राहणाऱ्या व्यक्तींमध्ये विविध आजारांचा धोका वाढतो आणि त्यांचे आयुर्मानही कमी होऊ शकते. त्यामुळे तणावाचे प्रभावी व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे.

नियमित आरोग्य तपासणीचे महत्त्व

आरोग्याची नियमित काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. एका मोठ्या अभ्यासानुसार, योग्य वेळी तपासणी आणि प्रतिबंधात्मक उपाय केल्यास अनेक हृदयविकाराचे झटके टाळणे शक्य आहे.

मूळ संदेश स्पष्ट आहे

निरोगी वृद्धत्व म्हणजे परिपूर्ण असणे नव्हे, तर रोजच्या जीवनातील मूलभूत आरोग्यदायी सवयी सातत्याने पाळणे होय. पुरेशी झोप, नियमित व्यायाम, संतुलित आहार, तणावाचे व्यवस्थापन आणि आरोग्याची नियमित काळजी या गोष्टी निरोगी आणि सक्रिय आयुष्याचा पाया आहेत. निरोगी वृद्धत्वाचे खरे रहस्य याच मूलभूत सवयींमध्ये दडलेले आहे. ही माहिती डॉ. मुकेश ठाकूर, संचालक – Director in Internal Medicine at Sir HN Reliance Foundation Hospital यांनी दिली आहे.