HCG Cancer Centre येथे अत्यंत दुर्मिळ आणि आक्रमक स्वरूपाच्या रक्ताच्या कॅन्सरवर यशस्वी उपचार करून एक महत्त्वपूर्ण वैद्यकीय यश मिळवण्यात आले आहे. ३९ वर्षीय रुग्ण नाझिया शेख यांना FGFR::ZMYM2 rearranged ल्युकेमिया या अत्यंत दुर्मिळ कॅन्सरचा त्रास होता. त्यांना २४ मे २०२५ रोजी रुग्णालयात दाखल करण्यात आले आणि एक महिन्याच्या प्रगत, बहुआयामी उपचारानंतर त्यांना डिस्चार्ज देण्यात आला.

हा संपूर्ण उपचार Dr Rizwan Shaikh, कन्सल्टंट – हेमॅटोलॉजी, हेमॅटो-ऑन्कोलॉजी आणि बोन मॅरो ट्रान्सप्लांट फिजिशियन यांच्या मार्गदर्शनाखाली करण्यात आला.

रुग्ण सुरुवातीला कोणतीही लक्षणे नसताना नियमित तपासणीत हा आजार आढळून आला. मात्र, अल्पावधीतच कॅन्सर झपाट्याने वाढला आणि PET स्कॅनमध्ये त्याचा शरीरातील अनेक भागांमध्ये प्रसार झाल्याचे दिसून आले. तपासणीत T-लिंफोब्लास्टिक लिम्फोमा/ल्युकेमिया या दुर्मिळ प्रकाराचे निदान झाले, जे FGFR::ZMYM2 rearrangement शी संबंधित आहे. जगभरात अशा केवळ सुमारे ५० प्रकरणांची नोंद असून, दीर्घकालीन जगण्याबाबत अत्यंत मर्यादित माहिती उपलब्ध आहे.

रुग्णामध्ये सुरुवातीला ल्युकोसायटोसिस (पांढऱ्या रक्तपेशींची वाढ) दिसून आली आणि त्यानंतर मानेतील लिम्फ नोड्स सुजणे (cervical lymphadenopathy) आढळले. तत्काळ Hyper-CVAD केमोथेरपी सुरू करण्यात आली.

आजाराच्या उच्च-जोखमीच्या स्वरूपामुळे, रुग्णावर पहिल्याच पूर्ण रेमिशन अवस्थेत (CR1) मॅच्ड सिब्लिंग डोनरकडून अलोजेनिक बोन मॅरो ट्रान्सप्लांट (BMT) करण्यात आला. ट्रान्सप्लांटनंतर रुग्ण क्लिनिकली स्थिर असली तरी minimal residual disease (MRD) पॉझिटिव्ह राहिले.

रुग्णाच्या आजाराच्या मॉलिक्युलर प्रोफाइलचा विचार करून, भारतात उपलब्ध नसलेली टार्गेटेड औषध Ponatinib विशेष परवानगीने आयात करण्यात आली. या औषधोपचारानंतर रुग्णाने MRD-निगेटिव्ह रेमिशन साध्य केले असून सध्या ती पूर्णपणे सामान्य जीवन जगत आहे.

“हा केस अत्यंत आव्हानात्मक होता कारण हा कॅन्सर अत्यंत दुर्मिळ आणि आक्रमक स्वरूपाचा आहे, तसेच जगभरात त्याच्या दीर्घकालीन उपचारांचे डेटा खूप मर्यादित आहे,” असे Dr Rizwan Shaikh यांनी सांगितले. “लवकर मॉलिक्युलर डायग्नोसिस, योग्य वेळी बोन मॅरो ट्रान्सप्लांट आणि टार्गेटेड थेरपीमुळे रुग्णाला रेमिशन मिळवता आले. प्रिसिजन मेडिसिनमुळे अशा दुर्मिळ कॅन्सरमध्येही उपचार शक्य होत आहेत.”

रक्ताचा कॅन्सर समजून घ्या: तो कसा होतो, का झपाट्याने वाढतो आणि दीर्घकालीन जगण्यावर काय परिणाम होतो.

रक्ताचे कॅन्सर – जसे की ल्युकेमिया, लिम्फोमा आणि मायेलोमा – हे बोन मॅरो किंवा लिम्फॅटिक सिस्टीममधील पेशींमध्ये झालेल्या असामान्य बदलांमुळे निर्माण होतात. या बदलांमुळे पांढऱ्या रक्तपेशी अनियंत्रितपणे वाढतात आणि निरोगी रक्तपेशींच्या निर्मितीत अडथळा आणतात. सॉलिड ट्युमरप्रमाणे एका ठिकाणी न राहता हे कॅन्सर संपूर्ण शरीरात पसरतात, त्यामुळे त्यांचा परिणाम अनेक अवयवांवर लवकर होऊ शकतो.

काही रक्ताच्या कॅन्सरचे झपाट्याने वाढण्यामागे त्यातील कॅन्सर पेशींची आक्रमकता आणि जलद वाढण्याची क्षमता कारणीभूत असते. उदाहरणार्थ, acute leukemia काही आठवड्यांत गंभीर होऊ शकतो, तर काही प्रकारचे lymphoma तुलनेने हळू वाढतात. यामध्ये जनुकीय बदल, रुग्णाचे वय आणि एकूण आरोग्य यांचाही महत्त्वाचा वाटा असतो. ही माहिती Dr Rizwan Shaikh, कन्सल्टंट हेमॅटोलॉजी, हेमॅटो-ऑन्कोलॉजी आणि बोन मॅरो ट्रान्सप्लांट फिजिशियन यांनी बोरिवली येथून दिली आहे.

दीर्घकालीन जगण्याचे प्रमाण अनेक घटकांवर अवलंबून असते – कॅन्सरचा प्रकार व स्टेज, जनुकीय प्रोफाइल, उपचारांना मिळणारा प्रतिसाद आणि वेळेवर निदान. टार्गेटेड थेरपी, इम्युनोथेरपी आणि बोन मॅरो ट्रान्सप्लांट यांसारख्या आधुनिक उपचारांमुळे आज परिणामकारकता मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे.

लवकर निदान, उपचारांचे काटेकोर पालन आणि नियमित फॉलो-अप यामुळे रेमिशन मिळवणे आणि दीर्घकालीन जगण्याची शक्यता वाढते – ज्यामुळे रक्ताच्या कॅन्सरशी लढणाऱ्या रुग्णांना नवसंजीवनी मिळत आहे.