अपर्णा गुरव, साम टीव्ही

भारतामध्ये अनेक ठिकाणांची नावे त्यांच्या स्थानिक भाषेच्या आणि संस्कृतीच्या विशेषतेने जोडलेली असतात. विविध राज्यांमध्ये हे कसे दिसून येते ते पाहूया.

उत्तर भारत

भौगोलिकदृष्ट्या आपण उत्तर भारताच्या दिशेनं पाहिलं तर जयपूर, रायपूर, कानपूर, नागपूर अशी शहरें आहेत. या सर्व नावांमध्ये "पुर" शब्द आहे, ज्याचा संस्कृतमधील अर्थ "शहर" किंवा "किल्ला" अस दर्शवतो. हे नाव अधिकतर उत्तर भारतातील ठिकाणांमध्ये आढळते. किंवा ज्या परिसरामध्ये किल्ले आहेत तिथे पुर शब्दाचा उल्लेख शेवटी झालेला पाहतो.

कर्नाटकात कोप्पलहळ्ळी, तुंगभद्राहळ्ळी सारखी गावे आढळतात, ज्यांची नावे "हळ्ळी" ने समाप्त होतात. कन्नड भाषेत "हळ्ळी" चा अर्थ गाव असा होतो.आंध्र प्रदेश, तेलंगणा (telangana)आणि ओडिशा या राज्यात चित्तूरपल्ली, विजयवाडापल्ले अशी अनेक शहरें आढळतात या ठिकाणांची नावे "पल्ली" किंवा "पल्ले" ने समाप्त होतात, ज्याचा तेलुगू भाषेत अर्थ गाव असा होतो.

महाराष्ट्रातील सावंतवाडी, नरसोबाचीवाडी, अंबावाडी, साखरवाडी यांसारख्या ठिकाणांची नावे "वाडी" ने समाप्त होतात. "वाडी" चा अर्थ शेताजवळ राहणारा समूह असा होतो.

तमिळनाडू,(Tamil Nadu) आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा या राज्यात कोयंबतुपुरम, मन्नारपुरम सारखी शहरें आढळतात या ठिकाणांची नावे "पुरम" ने समाप्त होतात, ज्याचा अर्थ गाव किंवा शहर असा होतो.

ज्या शहरांच्या शेवटी कोट किंवा गढ येतात जसे की जौनपूरकोट, कन्नौजगढ, अलीगढ – या नावांमध्ये "कोट", "गढ" शब्द आहेत, ज्यांचा अर्थ किल्ला असा होतो. तर अहमदनगर, शिवनगर, बळ्ळारीउरू, गुलबर्गाउरू – "नगर" आणि "उरू" चा अर्थ गाव किंवा शहर असा होतो.

या प्रकारे, भारताच्या विविध राज्यांमध्ये ठिकाणांच्या नावांमध्ये या विशेषता पाहून आपण त्यांच्या ऐतिहासिक, भौगोलिक आणि सांस्कृतिक महत्वाला समजू शकतो. विविध भाषांमध्ये एकाच अर्थाचे अनेक शब्द(Word) वापरले जातात, जे स्थानिक संस्कृतीला आणि जीवनशैलीला परावर्तित करतात. यामुळे प्रत्येक नावाचे एक अनोखे महत्त्व आहे आणि हे नाव त्या ठिकाणाच्या विशेषतेचे प्रतीक बनते.