बॉलिवूड अभिनेता सलमान खानने अलीकडेच दिलेल्या एका मुलाखतीत खुलासा केला की, काही वर्षांपूर्वी त्यांना ब्रेन अ‍ॅन्युरिझम आणि AVM (अर्टेरिओव्हेनस मॅलफॉर्मेशन) हा गंभीर मेंदूविकार होता. ही माहिती त्याने पहिल्यांदाच सर्वांसमोर आणली असून वेळेत निदान झाल्यामुळे उपचारांमुळे त्याची तब्येत आता उत्तम आहे. यामुळे मेंदूच्या विकारांबाबत जनजागृती होण्यास मदत होणार आहे.

मेंदूतील रक्तवाहिन्यांचे गंभीर विकार

नागपूरच्या अँजिओप्रो इंटरव्हेंशनल रेडिओलॉजी क्लिनिकचे इंटरव्हेंशनल न्यूरोरेडिओलॉजिस्ट डॉ. दिनेश शर्मा म्हणाले की, ब्रेन अ‍ॅन्युरिझम आणि AVM हे दोन्ही आजार मेंदूतील रक्तवाहिन्यांशी संबंधित असून अत्यंत गंभीर स्वरूपाचे असतात. ब्रेन अ‍ॅन्युरिझम म्हणजे मेंदूतील एखाद्या रक्तवाहिनीची भिंत कमकुवत होऊन ती फुगते. या फुगलेल्या भागाला 'अ‍ॅन्युरिझम' म्हटलं जातं. ती रक्तवाहिनी फुटल्यास तीव्र रक्तस्राव होऊन रुग्णाच्या जीवाला धोका निर्माण होतो.

दुसरीकडे AVM ही जन्मजात स्थिती असून यात मेंदूतील रक्तवाहिन्यांचे नैसर्गिक जाळं बिघडलेलं असतं. त्यामुळे रक्तप्रवाह अयोग्य मार्गाने होतो आणि यामुळे मेंदूत दाब वाढून रक्तस्राव होण्याचा धोका वाढतो.

लक्षणांकडे दुर्लक्ष करणं पडेल महागात

अँजिओप्रो इंटरव्हेंशनल रेडिओलॉजी क्लिनिकचे इंटरव्हेंशनल न्यूरोरेडिओलॉजिस्ट डॉ. अर्पित धकाते यांनी सांगितलं की, हे दोन्ही विकार अनेकदा कोणतीही स्पष्ट लक्षणं न देता शरीरात असतात. मात्र काही वेळा अचानक तीव्र डोकेदुखी, चक्कर येणं, मळमळ, दृष्टीबदल, बोलण्यातील अडचण किंवा एका बाजूच्या शरीरभागात अशक्तपणा जाणवू शकतो. अशा लक्षणांकडे दुर्लक्ष केल्यास गंभीर स्वरूपाचे अपघाती रक्तस्राव होऊन जीवाला धोका संभवतो.

सलमान खानचा अनुभव

सलमान खानच्या बाबतीत हे निदान वेळेवर झालं आणि त्याने तज्ञ डॉक्टरांकडून उपचार घेतले. सलमानने सांगितलं होतं की, "त्या काळात मला काहीच त्रास नव्हता, पण एक तपासणीत ही स्थिती आढळून आली आणि मी योग्य वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेतला." त्याच्या अनुभवामुळे सामान्य नागरिकांनीही अशा विकारांकडे गांभीर्याने पाहण्याची गरज अधोरेखित झालीये.

इंटरव्हेन्शनल न्यूरोरेडिओलॉजीद्वारे मेंदूच्या आजारांवरील आधुनिक उपचार

या क्षेत्रात इंटरव्हेन्शनल न्यूरोरेडिओलॉजिस्ट महत्त्वाची भूमिका बजावतात. ते मेंदूतील रक्तवाहिन्यांच्या आजारांवर शस्त्रक्रियेविना किंवा अल्प शस्त्रक्रिया पद्धतीने उपचार करतात. डिजिटल सब्ट्रॅक्शन अँजिओग्राफीद्वारे अचूक निदान करता येतं. त्यानंतर कोइलिंग, एंबोलायझेशन यांसारख्या पद्धती वापरून अ‍ॅन्युरिझम AVM वर उपचार केले जातात. यामुळे मेंदूतील रक्तस्राव रोखणं शक्य होतं.

काय खबरदारी घ्याल?

डोकेदुखी वारंवार होत असेल, चक्कर येणं यांसारखे त्रास जाणवत असतील तर त्वरित न्युरो स्पेशालिस्टचा सल्ला घेणं गरजेचं आहे. कुटुंबात कोणी अशा आजाराने ग्रस्त असेल तर वेळोवेळी स्क्रिनिंग करून घ्यावं. वेळेवर निदान आणि उपचार या दोन्ही गोष्टी गरजेच्या आहेत.