Lala Lajpat Rai Death Anniversary : वर्ष १९७२ ब्रिटिश भारतात कायदेशीर सुधारणांच्या नावाखाली इंग्लंडहून इंग्रजांनी सायमन कमिशन पाठवले. या आयोगात एकही भारतीय सदस्य नव्हता. अशा स्थितीत काँग्रेसच्या नेतृत्वाखाली देशभरात याला विरोध झाला. गांधीजींच्या नेतृत्वाखाली काँग्रेस शांततेत आंदोलन करत होती. सायमन गो बॅकचा नारा देशभरात घुमला. लाला लजपत राय हे पंजाबमधील (Punjab) आंदोलनाचे नेतृत्व करत होते. इंग्रजांनी लाठीचार्ज केला, ज्यात लालाजी गंभीर जखमी झाले आणि १९२८ च्या या दिवशी त्यांचा मृत्यू झाला.

लालाजींच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी क्रांतिकारकांनी एसपी जेम्स ए. स्कॉटला मारण्याची योजना आखली. पण ओळख पटवण्यात चूक झाल्यामुळे लाहोरचे तत्कालीन एसपी जॉन पी सॉंडर्स यांना गोळ्या घालण्यात आल्या.(Death)

वास्तविक पंजाबमधील या आंदोलनाची जबाबदारी स्वीकारणाऱ्या लाला लजपत राय यांनी लाहोरमध्ये (आताच्या पाकिस्तानात) आंदोलन करून इंग्रजांना काळे झेंडे दाखवले. इंग्रज पोलिस हे पाहून हैराण झाले. एसपी जेम्स ए स्कॉट यांनी लाठीचार्ज करण्याचे आदेश दिले आणि पोलिसांनी जमावावर लाठीचार्ज सुरू केला. लाला लजपतराय यांच्या डोक्यावर जोरात काठी पडल्याने ते गंभीर जखमी झाले.

त्याला हॉस्पिटलमध्ये नेण्यात आले. जखमी अवस्थेत त्यांनी सांगितले होते की, आपल्यावर पडलेली प्रत्येक काठी ब्रिटिश राजवटीच्या शवपेटीतील शेवटचा खिळा ठरेल. आणि त्यांच्या बलिदानाने खरोखरच स्वातंत्र्य चळवळीत प्राण फुंकले. १८ दिवस हॉस्पिटलमध्ये जीवन आणि मृत्यू यांच्यात संघर्ष करत १७ नोव्हेंबर १९२८ रोजी त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनाने देशभरात संतापाची लाट पसरली आहे.

क्रांतिकारक चंद्रशेखर आझाद, भगतसिंग, सुखदेव आणि राजगुरू यांनी मिळून लालाजींच्या मृत्यूचा बदला घेण्याचे ठरवले. त्याने एसपी जेम्स ए. स्कॉट यांच्या हत्येची योजना आखली. पण ओळखण्यात चूक झाल्यामुळे भगतसिंग आणि राजगुरू यांनी लाहोरचे तत्कालीन एसपी जॉन पी सॉंडर्स यांना गोळ्या झाडल्या. लाहोरमधील जिल्हा पोलिस मुख्यालयातून साँडर्स निघाले होते. चंद्रशेखर आझाद याने दोघांना पळून जाण्यास मदत केली. मात्र, पकडल्यानंतर या क्रांतिकारकांना फाशीची शिक्षा झाली.

लाल (लाला लजपत राय), बाल (बाळ गंगाधर टिळक), पाल (विपिन चंद्र पाल) या त्रिकुटाने स्वातंत्र्य चळवळीत मोठी भूमिका बजावली. हा स्वातंत्र्य चळवळीचा काळ होता, जेव्हा भारतमातेच्या सुपुत्रांनी आपल्या प्राणांची आहुती देण्यास मागेपुढे पाहिले नाही. पंजाब केसरी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लाला लजपत राय यांच्यावर इंग्रजांनी केलेल्या लाठीचार्जमुळे संपूर्ण देश हादरला होता. ते राजकारणी, इतिहासकार, वकील आणि लेखकही होते. आज १७ नोव्हेंबर रोजी त्यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त देश त्यांचे स्मरण करत आहे.