बाळाच्या जन्मानंतर घरातील सगळ्यांचे लक्ष बाळाच्या खाण्या-पिण्याकडे, झोपेकडे आणि त्याच्या इतर गरजांकडे असते. मात्र या सगळ्या धावपळीत नुकतीच प्रसूती झालेल्या आईने वेळेवर जेवण केले का, ती पुरेसं पाणी प्यायलीये का किंवा तिला नीट विश्रांती मिळतेय का, याकडे अनेकदा दुर्लक्ष होते.

खराडीतील मदरहूड हॉस्पिटल्समधील प्रसूती व स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. प्रीथिका शेट्टी यांनी सांगितलं की, प्रसूतीनंतर आईचं शरीर गर्भधारणा आणि प्रसूतीनंतर हळूहळू पूर्ववत होत असतं. त्याच वेळी बाळाला स्तनपान करणं, रात्रीची अपुरी झोप आणि दिवसभर बाळाची काळजी घेणं, असा तिचा दिनक्रम सुरू असतो. त्यामुळे या काळात केवळ पोट भरणे किंवा जास्त कॅलरी घेणं पुरेसं नाही. शरीराला आवश्यक असलेली जीवनसत्त्वं, खनिजे आणि इतर पोषक घटक योग्य प्रमाणात मिळणंही तितकेच महत्त्वाचं आहे.

बाळाचा जन्म हा संपूर्ण कुटुंबासाठी आनंदाचा क्षण असतो. पण बाळाची काळजी घेताना आईच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष होऊ शकते. बाळाला दूध पाजणं, त्याची सतत देखभाल करणं, रात्री पुरेशी झोप न मिळणं आणि अचानक बदललेल्या दिनक्रमाशी जुळवून घेणं, यामुळे आईवर शारीरिक आणि मानसिक ताण येतो.

याशिवाय, प्रसूतीनंतर शरीर गर्भधारणा आणि प्रसूतीच्या काळात झालेल्या बदलांमधून सावरत असते. त्यामुळे या काळात आईने आपल्या आहाराकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे.

प्रसूतीनंतर लगेच वजन कमी करण्याची गरज नाही

प्रसूतीनंतरचा आहार म्हणजे भरपूर प्रमाणात खाणं असा त्याचा अर्थ नाही. शरीराला आवश्यक असलेली प्रथिने, लोह, कॅल्शियम, जीवनसत्त्वे, खनिजे, चांगले स्निग्ध पदार्थ आणि पुरेसे द्रवपदार्थ आहारातून मिळणे महत्त्वाचे आहे. आई बाळाला स्तनपान करत असेल तर तिच्या शरीराला काही पोषक घटकांची आणि द्रवपदार्थांची गरज आणखी वाढू शकते. त्यामुळे प्रसूतीनंतर लगेच वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करण्यापेक्षा आधी शरीराला सावरण्यासाठी आवश्यक आणि संतुलित आहार देणं महत्त्वाचं आहे.

प्रसूतीनंतर पूरक आहाराची गरज का असते?

प्रसूतीदरम्यान रक्तस्राव झाल्यामुळे शरीरातील लोहाचं प्रमाण कमी होऊ शकतं. गर्भधारणा आणि प्रसूतीदरम्यान शरीरावर आलेला ताण यामुळे आईला थकवा आणि अशक्तपणा जाणवू शकतो. अशा वेळी योग्य आहार न मिळाल्यास शरीराला पुन्हा ताकद मिळण्याची प्रक्रिया आणखी कठीण होऊ शकते. त्यामुळे प्रसूतीनंतरच्या काळात पोषक आहार घेणं आवश्यक आहे.

स्तनपान करणाऱ्या मातांनाही काही पोषक घटक आणि द्रवपदार्थ जास्त प्रमाणात लागतात. मात्र, बाळाच्या संगोपनात व्यस्त असल्यामुळे अनेक मातांचं जेवण वेळेवर होत नाही. भूक लागल्यावर चहा, बिस्किटं किंवा पॅकेज्ड पदार्थ खाऊन वेळ मारून नेली जाते. मात्र अशा पदार्थांऐवजी शरीराला आवश्यक पोषण देणारा संतुलित आहार घेणं गरजेचं आहे.

प्रसूतीनंतरच्या आहारात कोणते पदार्थ असावेत?

लोहयुक्त पदार्थ

प्रसूतीनंतर आहारात लोह मिळणारे पदार्थ असणे महत्त्वाचे आहे. हिरव्या पालेभाज्या, कडधान्यं, डाळी, मांस, अंडी आणि लोहयुक्त पदार्थ आहारात घेता येतात. डॉक्टरांनी लोहाच्या गोळ्या दिल्या असतील तर त्या डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार सुरू ठेवाव्यात.

प्रोटीन

प्रसूतीनंतर शरीराची झालेली झीज भरून काढण्यासाठी आणि स्नायूंना पुन्हा ताकद मिळण्यासाठी प्रोटीन महत्त्वाचं असतं. डाळी, कडधान्यं, अंडी, मासे, चिकन, दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ, पनीर, सोयाबीन यांसारख्या पदार्थांमधून प्रोटीन मिळतात.

कॅल्शियम आणि ‘ड’ जीवनसत्त्व

हाडं मजबूत ठेवण्यासाठी कॅल्शियम आवश्यक आहे. दूध, दही, पनीर आणि कॅल्शियम असलेले इतर पदार्थ आहारात घेता येतात. ‘ड’ जीवनसत्त्वामुळे शरीराला कॅल्शियम शोषून घेण्यास मदत होते.

फळं आणि भाज्या

दररोज वेगवेगळ्या रंगांची फळं आणि भाज्या खाण्याचा प्रयत्न करावा. यामधून शरीराला आवश्यक जीवनसत्त्वे, खनिजं आणि तंतुमय पदार्थ मिळतात. यामुळे पचनक्रिया सुरळीत होण्यास आणि एकूण आरोग्य चांगले राहण्यास मदत होते.

तृणधान्य

ओट्स, गव्हाची पोळी, ब्राऊन राईस आणि इतर संपूर्ण धान्यांचा आहारात समावेश करता येतो. यामधून शरीराला ऊर्जा मिळते. तसंच तंतुमय पदार्थही मिळतात.

चांगले स्निग्ध पदार्थ

शरीरासाठी आवश्यक असलेले चांगले स्निग्ध पदार्थही आहारातून मिळणं गरजेचं आहे. कडधान्यं, बिया, मासे आणि इतर आरोग्यदायी स्निग्ध पदार्थ योग्य प्रमाणात खाता येतात. यामधून शरीराला आवश्यक फॅटी अॅसिड्स मिळतात.

पुरेसे द्रवपदार्थ

प्रसूतीनंतर शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ नये याची काळजी घ्यावी. त्यासाठी पुरेसं पाणी प्यावं. यासोबतच सूप, दूध आणि इतर पौष्टिक द्रवपदार्थही घेता येतात. स्तनपान करणाऱ्या मातांनी पुरेसं द्रवपदार्थ घेणं महत्त्वाचं आहे.

आईच्या आरोग्याचीही काळजी घेणं गरजेचं

बाळाच्या जन्मानंतर आईचे संपूर्ण लक्ष बाळाकडे असतं. बाळाला वेळेवर दूध देणं, त्याला झोपवणं, त्याची स्वच्छता आणि इतर गरजा पूर्ण करणं यात ती इतकी व्यस्त होते की, स्वतःच्या जेवणाकडे, पाणी पिण्याकडे आणि आरोग्याकडे अनेकदा दुर्लक्ष होते.

टीप : ही माहिती सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.