मुले स्वाभिमानी असणे, लोकांशी बोलण्यास नाखूष असणे, जास्त लाजाळू किंवा स्वतःला योग्यरित्या व्यक्त करण्यास असमर्थ असणे यामुळे भविष्यात गंभीर मानसिक समस्यांचा धोका वाढू शकतो. नुकत्याच झालेल्या एका अभ्यासात शास्त्रज्ञांच्या टीमने यासंबंधीचा मोठा दावा केला आहे. टेक्सास विद्यापीठात झालेल्या या इमेजिंग संशोधनात, शास्त्रज्ञांना असे आढळून आले की मुलांच्या स्वभावाशी संबंधित प्रारंभिक जोखीम घटक भविष्यात त्यांना विविध प्रकारच्या गंभीर मानसिक आरोग्य विकारांचा धोका वाढवू शकतात. पूर्वीच्या अभ्यासात असेही म्हटले गेले आहे की सुरुवातीच्या आयुष्यातील वागणूक आणि परिस्थितीचा भविष्यात (Future) व्यक्तिमत्वावर थेट परिणाम होतो.

संशोधकांच्या टीमला या अभ्यासात असे आढळून आले की जे लोक बालपणात अधिक प्रतिबंधित असतात, सामान्यत: बक्षीस दिल्यावर प्रतिसाद देत नाहीत, ते प्रौढत्वात आणि आयुष्याच्या नंतरच्या टप्प्यात तणाव-चिंता विकार आणि नैराश्याला बळी पडतात. (Health)

अभ्यासात असे आढळून आले आहे की बालपणातील वर्तनाचा मेंदूच्या विविध प्रणालींवर परिणाम होतो, ज्यामुळे अशा लोकांना इतरांपेक्षा मानसिक विकार होण्याची अधिक शक्यता असते. या अभ्यासाबद्दल अधिक तपशीलवार माहिती द्या.

मुलांचे वर्तन आणि नैराश्याचा धोका -

JAMA मानसोपचार जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासात, संशोधकांनी भविष्यात मानसिक विकारांच्या जोखमीचा अभ्यास केला. १९८९ ते १९९३ दरम्यान, ४ महिने ते २६ वर्षे वयोगटातील १६५ सहभागींचा अभ्यास करण्यात आला. स्कूल ऑफ बिहेव्हियरल अँड ब्रेन सायन्सेसमधील मानसशास्त्राचे सहाय्यक प्राध्यापक आणि अभ्यास तज्ज्ञांना असे आढळून आले की जे लोक बालपणात जास्त प्रतिबंधित असतात किंवा ज्यांचा स्वभाव नम्र असतो अशा मुलांमध्ये नैराश्यासारख्या मानसिक आरोग्याच्या समस्या वाढण्याची शक्यता असते. जीवनाच्या नंतरचे टप्पे ते विकसित होण्याचा धोका जास्त असू शकतो.

या अभ्यासादरम्यान, संशोधकांनी मेंदूतील विविध यंत्रणांबद्दल जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला ज्यामुळे भविष्यात नैराश्यासारखी परिस्थिती उद्भवू शकते.

अभ्यासात काय आढळले?

प्रत्येक मुलाची प्रवृत्ती वेगळी असते, असे संशोधकांचे म्हणणे आहे. काही मुले नवीन वस्तू, लोक किंवा परिस्थिती यांच्या संपर्कात आल्यावर सकारात्मक प्रतिसाद देतात, आनंदी असतात आणि न घाबरता त्यांच्याशी संपर्क साधतात. तर इतर या परिस्थितीत सावधगिरी आणि सावधगिरी दाखवतात किंवा अशा गोष्टींपासून दूर पळतात.

बालपणातील ही वागणूक त्यांना आयुष्याच्या पुढील टप्प्यात त्यांची मानसिक आरोग्य स्थिती समजण्यास मदत करू शकते. नम्र किंवा जास्त लाजाळू स्वभाव असलेल्या मुलांना चिंता-तणाव विकार होण्याची शक्यता असते.

चिंता विकार हे नैराश्याचे कारण बनू शकते

नम्र स्वभावाच्या मुलांना केवळ नैराश्य येत नाही, परंतु अशा सहभागींपैकी बहुतेकांना नंतर चिंता-तणावासारखे विकार होण्याचा धोका जास्त असतो. त्याच वेळी, संशोधन असे सूचित करते की चिंता-तणाव यांसारख्या दीर्घकाळ टिकून राहिल्याने जीवनाच्या नंतरच्या टप्प्यात नैराश्याचा धोका ५० ते ६० टक्क्यांनी वाढतो.

अभ्यासाचा निष्कर्ष काय आहे?

अभ्यासाच्या निष्कर्षात संशोधकांचे म्हणणे आहे की, हा अभ्यास पूर्वीपेक्षा अनेक बाबतीत वेगळा आणि नवीन आहे, कारण यामुळे बालपणातील विविध परिस्थितींचा मेंदू आणि मज्जातंतूंवर काय परिणाम होतो हे समजण्यास मदत होते. जर तुमच्या मुलाचा स्वभाव देखील लाजाळू असेल आणि त्याला भावना व्यक्त करणे कठीण वाटत असेल तर, वैद्यकीय मदतीमुळे हे सुधारले जाऊ शकते.

मुलांचे वर्तन परिस्थिती आणि वातावरण यांसारख्या घटकांवर देखील अवलंबून असते, त्यात सुधारणा केल्याने भविष्यात मानसिक आरोग्य समस्यांचा धोका कमी होऊ शकतो. सर्व पालकांनी मुलांच्या वागण्यावर लक्ष ठेवावे.

डिस्क्लेमर: सदर लेख फक्त सामान्य माहितीसाठी आहे. अधिक तपशीलांसाठी नेहमी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क साधा.