ऑक्टोबर महिना सुरू झाला की हिवाळ्याची चाहूल लागते. मात्र देशातील काही भागांमध्ये या काळातही उष्णता आणि आर्द्रतेचा त्रास जाणवतो. यामुळे शरीरातील पाणी कमी होणं, चक्कर येणं आणि थकवा जाणवणं अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात. लहान मुलं, वृद्ध व्यक्ती आणि आधीपासून आजार असलेल्या लोकांना याचा जास्त त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे ऑक्टोबरमधील उष्णतेपासून बचाव करण्यासाठी काही गोष्टींची काळजी घेणं गरजेचं आहे.
मुंबईतील नारायणा हेल्थ एसआरसीसी चिल्ड्रन्स हॉस्पिटलचे इमर्जन्सी मेडिसिनचे असोसिएट कन्सल्टंट डॉ. बेहझाद भंडारी यांनी सांगितलं की, शरीराला पाण्याची गरज असतानाही अनेकदा आपल्याला लगेच तहान लागत नाही. खेळण्यात किंवा अभ्यासात मग्न असलेली मुलं पाणी पिणं विसरतात. त्यामुळे दिवसभर ठराविक वेळाने पाणी पिण्याची सवय लावणं महत्त्वाचं आहे.
पाण्यासोबत लिंबू सरबत, ताक आणि नारळ पाणी यांसारखी पेयंही घेता येतात. उन्हात जास्त वेळ राहिल्यामुळे किंवा घाम आल्यामुळे शरीरातील पाणी आणि क्षार कमी होऊ शकतात. अशा वेळी गरजेनुसार त्यांची भरपाई करणं आवश्यक असतं. मात्र कोल्ड्रींक आणि कॅफिन असलेल्या पेयांऐवजी पाण्याला प्राधान्य द्यावं.
ऑक्टोबरमध्येही उष्णतेचा त्रास होत असल्याने कपडे निवडताना काळजी घ्यावी. हलके, सैल आणि हवा खेळती राहील अशा कापडाचे कपडे घालावेत. फिकट रंगाचे कपडे उष्णता कमी शोषून घेतात. मुलांना बाहेर खेळायला जाताना सुती कपडे घालावेत. त्यांच्यासोबत पाण्याची बाटली द्यावी. तसंच उन्हात बाहेर जाताना टोपी घातल्यास डोक्याचं संरक्षण होण्यास मदत होते.
ऑक्टोबरमध्ये उष्णता असली तरी मुलांनी खेळणं किंवा व्यायाम करणं पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही. मात्र ते कोणत्या वेळी बाहेर खेळतात याकडे लक्ष देणं आवश्यक आहे. दिवसातील सर्वात उष्ण वेळेत मैदानी खेळ टाळावेत. सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी खेळणं अधिक आरामदायी ठरू शकते. मुलांना थकवा जाणवत असेल किंवा उष्णतेचा त्रास होत असेल, तर त्यांना खेळ सुरू ठेवण्याचा आग्रह करू नये. पालक आणि प्रशिक्षकांनी मुलांच्या तब्येतीकडे लक्ष देणं गरजेचं आहे.
उष्णतेचा त्रास सुरुवातीला कमी वाटला तरी त्याकडे दुर्लक्ष करणं धोकादायक ठरू शकते. जास्त घाम येणं, अशक्तपणा, चक्कर येणं, डोके दुखणं, मळमळणं आणि नेहमीपेक्षा जास्त थकवा जाणवणं ही उष्णतेमुळे होणाऱ्या थकव्याची लक्षणं असू शकतात.
एखादं मूल गोंधळल्यासारखं वागत असेल, बेशुद्ध पडलं असेल, त्याला झटके येत असतील किंवा शुद्धीवर परिणाम झाला असेल, तर ही गंभीर स्थिती असू शकते. अशा वेळी त्या मुलाला थंड ठिकाणी न्यावं आणि तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.
उष्ण हवामानात अन्न लवकर खराब होण्याची शक्यता असते. शिजवलेलं अन्न बराच वेळ खोलीच्या तापमानात ठेवल्यास त्यातून आरोग्याच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे ताजं शिजवलेलं अन्न योग्य पद्धतीने साठवावं. अन्न जास्त वेळ उघडे किंवा बाहेर ठेवू नये. फळं आणि भाज्या खाण्यापूर्वी स्वच्छ धुवाव्यात.
उष्णतेच्या काळात पोटाचे संसर्ग होण्याचा धोका वाढू शकतो. यामुळे शरीरातील पाणी कमी होण्याची शक्यता असते. लहान मुलं आणि वृद्ध व्यक्तींनी याबाबत विशेष काळजी घ्यावी.
लहान मुलांना शरीरातील पाणी कमी झाल्याची किंवा उष्णतेचा त्रास होत असल्याची लक्षणं लगेच ओळखता येत नाहीत. वृद्ध व्यक्तींनाही उष्णतेचा त्रास होण्याची शक्यता जास्त असते. आधीपासून काही आजार असलेल्या किंवा शरीराचा तोल सांभाळण्यावर परिणाम करणारी औषधं घेणाऱ्या व्यक्तींनी अधिक काळजी घ्यावी.
कुटुंबातील लहान मुलं आणि वृद्ध व्यक्तींची नियमित विचारपूस करावी. त्यांना वेळोवेळी पाणी पिण्यास सांगावं. घरातील वातावरण थंड आणि हवेशीर ठेवण्याचा प्रयत्न करावा.
उष्णतेचा त्रास फक्त बाहेर असतानाच होतो असं नाही. सूर्यास्तानंतरही घरातील खोल्या गरम राहू शकतात. त्यामुळे झोप नीट न लागणं किंवा झोपेत व्यत्यय येणं अशा समस्या जाणवू शकतात. घरातील खोल्या हवेशीर ठेवाव्यात. पंख्यांचा योग्य वापर करावा आणि घरातील उष्णता वाढवणाऱ्या गोष्टी कमी कराव्यात. एअर कंडिशनर वापरत असल्यास खोलीचे तापमान आरामदायी ठेवावं.
नियमित पाणी प्या- मुलांना पाण्याची बाटली सोबत द्यावी. तहान लागण्याची वाट न पाहता दिवसभर पाणी पिण्यास सांगावं.
हलके कपडे घाला- सैल आणि आरामदायी कपडे निवडा. बाहेर जाताना टोपी वापरा.
वेळेचं नियोजन करा- शक्यतो दिवसातील सर्वात उष्ण वेळेत बाहेरची कामं टाळा.
विश्रांती घ्या- व्यायाम करताना, प्रवासात किंवा बाहेर काम करताना मध्येच थंड ठिकाणी थोडा वेळ विश्रांती घ्या.
मुलांकडे लक्ष द्या- मुले खेळताना पुरेस पाणी पितायत आणि सावलीत विश्रांती घेतायत याची खात्री करा.
वृद्धांची काळजी घ्या- वृद्ध व्यक्तींना नियमित पाणी पिण्यास प्रोत्साहित करा. त्यांची राहण्याची जागा थंड आणि हवेशीर ठेवा.
अन्न सुरक्षित ठेवा- लगेच खाल्लं जाणार नसलेलं अन्न रेफ्रिजरेटरमध्ये ठेवा. अन्न खराब झाल्याची शंका असल्यास ते खाऊ नका.
टीप : ही माहिती सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
सकाळ+चे सदस्य व्हा
शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.
Read Marathi news and watch Live TV. Breaking news from Maharashtra, India, Pune, Mumbai, Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle at SaamTV. Get Live Marathi news on Mobile. Download the Saam Tv app for Android and IOS.