अलीकडील काळात तरुण पिढीत मद्यपानाच्या सवयींबाबत एक महत्त्वाचा सांस्कृतिक बदल दिसून येत आहे. 1997 ते 2012 दरम्यान जन्मलेली पिढी म्हणजेच Gen Z मधील अनेक जण मद्यपान कमी करत आहेत किंवा पूर्णपणे टाळत आहेत. विविध सर्वेक्षणांनुसार जगभरातील जवळपास चारपैकी एक Gen Z प्रौढ व्यक्तीने कधीही मद्यपान केलेले नाही, आणि यामागे मुख्य कारण म्हणून आरोग्य व फिटनेसची जाणीव दिली जाते. ऑन्कोलॉजिस्टच्या दृष्टीने हा सकारात्मक बदल आहे, कारण मद्यपान कमी केल्यास यकृताचे आजार, स्थूलता आणि विविध प्रकारच्या कर्करोगाचा धोका कमी होऊ शकतो.

आरोग्याबाबत जागरूक पिढी

या बदलामागे अनेक कारणे आहेत. Gen Z ही पिढी आरोग्याबाबत अधिक जागरूक असल्याचे मानले जाते. आजचे अनेक तरुण आपल्या जीवनशैलीचा दीर्घकालीन आरोग्यावर कसा परिणाम होतो याबद्दल अधिक सजग झाले आहेत. सोशल मीडियावर आरोग्य आणि मानसिक स्वास्थ्याबाबत होणाऱ्या चर्चांमुळे आणि आरोग्यविषयक माहिती सहज उपलब्ध असल्यामुळे ही पिढी आपल्या आहार आणि सवयींबाबत अधिक विचारपूर्वक निर्णय घेत आहे.

आरोग्य आणि मानसिक स्वास्थ्याबद्दल वाढती जाणीव

तरुणांमध्ये मद्यपान कमी करण्यामागे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्याबाबतची वाढती जाणीव हेही एक महत्त्वाचे कारण आहे. अनेकजण चांगली झोप, जास्त ऊर्जा आणि एकूणच चांगले आरोग्य टिकवण्यासाठी मद्यपान कमी करत आहेत. तसेच मद्यपानामुळे चिंता वाढू शकते, झोपेवर परिणाम होतो आणि एकाग्रता कमी होऊ शकते, याची जाणीवही तरुणांमध्ये वाढत आहे. ही संपूर्ण माहिती डॉ. तिरथराम कौशिक, सीनियर कन्सल्टंट – जीआय, HPB, गायनॅकोलॉजिकल व थोरॅसिक ऑन्कोलॉजी आणि रोबोटिक सर्जरी, HCG कॅन्सर सेंटर, बोरीवली यांनी दिली आहे.

बदलते सामाजिक आणि आर्थिक प्राधान्य

आज अनेक Gen Z तरुण पारंपरिक नाईटलाइफपेक्षा फिटनेस, प्रवास किंवा सर्जनशील छंदांशी संबंधित उपक्रमांना अधिक प्राधान्य देतात. तसेच आर्थिक कारणे आणि बदलणाऱ्या सामाजिक सवयींमुळेही मद्यपानाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलत आहे.

मद्यपानाचा आरोग्यावर होणारा परिणाम

मद्यपान हे फक्त मनोरंजनासाठी घेतले जाणारे पेय नसून ते विषारी आणि मनावर परिणाम करणारे पदार्थ आहे. ते 200 पेक्षा जास्त आरोग्य समस्यांशी संबंधित असल्याचे आढळले आहे. यामध्ये यकृताचे आजार, हृदयविकार, पचनसंस्थेचे विकार आणि विविध प्रकारचे कर्करोग यांचा समावेश आहे.

महत्त्वाचे म्हणजे, मद्यपानाला ‘ग्रुप 1 कार्सिनोजेन’ या श्रेणीत वर्गीकृत करण्यात आले आहे. याच श्रेणीत तंबाखू आणि अॅसबेस्टोससारखे पदार्थही येतात, म्हणजेच मानवांमध्ये कर्करोग होण्याशी त्याचा स्पष्ट संबंध असल्याचे वैज्ञानिक पुरावे आहेत.

मद्यपानामुळे कर्करोगाचा धोका कसा वाढतो?

मद्यपानामुळे किमान सात प्रकारच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो, ज्यामध्ये यकृत, स्तन, तोंड, घसा, अन्ननलिका आणि मोठे आतडे (कोलन) यांचे कर्करोग समाविष्ट आहेत. शरीरात मद्याचे विघटन झाल्यावर अॅसिटाल्डिहाइड नावाचा विषारी पदार्थ तयार होतो. हा पदार्थ DNA ला हानी पोहोचवू शकतो, दाह वाढवू शकतो आणि असामान्य पेशींची वाढ प्रोत्साहित करू शकतो.

मद्यपान कमी केल्याचे फायदे

वैद्यकीय दृष्टिकोनातून पाहता, मद्यपान कमी केल्यास अनेक आरोग्य फायदे मिळू शकतात. संशोधनानुसार, जास्त प्रमाणात मद्यपान करणाऱ्यांनी ते कमी केले किंवा पूर्णपणे बंद केले तर मद्याशी संबंधित कर्करोगाचा धोका कमी होऊ शकतो.

मद्यपानाचा यकृताच्या आजारांशीही घनिष्ठ संबंध आहे. यामध्ये फॅटी लिव्हर, अल्कोहोलिक हेपॅटायटिस आणि सिरोसिस यांसारख्या गंभीर आजारांचा समावेश होतो. मद्यपान कमी केल्यास यकृताला पुनर्प्राप्तीची संधी मिळते आणि दीर्घकालीन नुकसान कमी होऊ शकते.

वजन वाढ आणि चयापचयावर परिणाम

मद्यपान कमी करण्याचा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे वजन नियंत्रण. अनेक मद्यपेयांमध्ये कॅलरीजचे प्रमाण जास्त असते आणि ते भूकही वाढवू शकतात, ज्यामुळे वजन वाढण्याची शक्यता असते. स्थूलता ही स्वतःच अनेक कर्करोगांसाठी महत्त्वाचा जोखीम घटक आहे, जसे की कोलोरेक्टल, स्तन आणि पॅन्क्रियाटिक कर्करोग.

जीवनशैलीतील बदलांद्वारे प्रतिबंध

कधीमधी मद्यपान करणे समाजात सामान्य असले तरी Gen Z मधील बदलणाऱ्या सवयी आरोग्यदायी जीवनशैलीकडे होणारा सकारात्मक बदल दर्शवतात. संयम पाळणे किंवा मद्यपान टाळणे यामुळे दीर्घकालीन आरोग्यधोके मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतात.

ऑन्कोलॉजिस्ट म्हणून आम्ही नेहमी सांगतो की कर्करोग प्रतिबंधाची सुरुवात जीवनशैलीतील योग्य निर्णयांपासून होते. तंबाखू टाळणे, निरोगी वजन राखणे, नियमित व्यायाम करणे आणि मद्यपान मर्यादित ठेवणे हे कर्करोगाचा धोका कमी करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी उपाय आहेत.

जर आरोग्याबाबतची ही जागरूकता अशीच कायम राहिली, तर Gen Z ही आतापर्यंतच्या सर्वात निरोगी पिढ्यांपैकी एक ठरू शकते, आणि हे पुन्हा एकदा सिद्ध होईल की “उपचारापेक्षा प्रतिबंध अधिक महत्त्वाचा असतो.”