उन्हाळ्यात दिवसभर योग्य प्रमाणात पाणी पिणे ही सर्वात महत्त्वाची सवय आहे. तहान लागेपर्यंत थांबू नये, कारण ते डिहायड्रेशनचे संकेत असू शकतात. सतत पाणी पिणे आणि सोबत पाण्याची बाटली जवळ ठेवणे फायदेशीर ठरते. पाण्यासोबत नारळपाणी, लिंबूपाणी, ताक आणि ताजे फळांचे रस हे शरीरातील द्रव व इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता भरून काढण्यासाठी उपयुक्त ठरतात.

मुंबईतील Saifee Hospital चे Head of Emergency Medical Services, डॉ. मुरताझ एस. बागवाला यांच्या मते, उन्हाळ्याच्या महिन्यांमध्ये शरीरावर उष्णतेचा परिणाम हळूहळू होऊ शकतो. जर वेळीच डिहायड्रेशन आणि हीट एक्झॉशनकडे लक्ष दिले नाही, तर ते गंभीर स्वरूप धारण करू शकते. अनेक वेळा डोकेदुखी, अशक्तपणा, थकवा, चक्कर येणे, स्नायूंमध्ये गोळे येणे किंवा ऊर्जा कमी वाटणे ही लक्षणे सामान्य थकवा समजली जातात, परंतु ती डिहायड्रेशन किंवा उष्णतेशी संबंधित आजाराची सुरुवातीची चिन्हे असू शकतात.

उन्हाळ्यात आहारालाही विशेष महत्त्व आहे. हलका, ताजा आणि पाणीयुक्त आहार घ्यावा. कलिंगड, खरबूज, संत्री, काकडी, दही आणि इतर थंडावा देणारे पदार्थ शरीराला हायड्रेट ठेवण्यास आणि पचन सुधारण्यास मदत करतात.

दुपारच्या कडक उन्हात जास्त वेळ बाहेर राहिल्यास हीट एक्झॉशन किंवा हीटस्ट्रोकचा धोका वाढतो. त्यामुळे शक्यतो दुपारच्या वेळेत बाहेरची कामे टाळावीत. बाहेर जाताना छत्री, टोपी, सनस्क्रीन आणि सनग्लासेसचा वापर केल्यास उष्णतेपासून संरक्षण मिळते.

उन्हाळ्यात घालण्यात येणाऱ्या कपड्यांनाही महत्त्व आहे. हलक्या रंगाचे कापसाचे कपडे वापरणे उत्तम, कारण त्यामुळे हवा खेळती राहते आणि शरीर थंड राहण्यास मदत होते.

व्यायामही हवामानानुसार योग्य वेळी करावा. डॉक्टरांच्या मते, सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी थंड वातावरणात व्यायाम किंवा चालणे अधिक सुरक्षित असते. कडक उन्हात जास्त शारीरिक श्रम केल्यास डिहायड्रेशन आणि थकवा वाढू शकतो.

सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, चक्कर येणे, मळमळ, तीव्र अशक्तपणा, डोकेदुखी, जास्त घाम येणे किंवा बेशुद्ध पडणे अशी लक्षणे दुर्लक्षित करू नयेत. सुरुवातीला थंड जागी विश्रांती घेणे आणि द्रवपदार्थ घेणे उपयुक्त ठरते. मात्र लक्षणे कायम राहिल्यास किंवा वाढल्यास त्वरित वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक आहे.

उन्हाळ्यातील उष्णतेशी संबंधित आजार टाळणे हे त्यावर उपचार करण्यापेक्षा अधिक सोपे असते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. योग्य काळजी घेणे, शरीर हायड्रेट ठेवणे आणि शरीराच्या संकेतांकडे लक्ष देणे हेच निरोगी आणि सुरक्षित उन्हाळ्यासाठी महत्त्वाचे आहे.