महिलांच्या आरोग्याशी संबंधित काही समस्या अशा असतात, ज्याबद्दल डॉक्टरांशी बोलतानाही अनेक महिलांना संकोच वाटतो. योनीमार्गातून होणारा स्राव, मासिक पाळीत होणारा जास्त रक्तस्राव, संभोगाच्या वेळी होणाऱ्या वेदना, संभोगानंतर रक्तस्राव किंवा लैंगिक इच्छेत झालेला बदल याबाबत अनेक महिला प्रश्न मनातच ठेवतात. मात्र हे विषय स्त्रीरोगतज्ज्ञांसाठी अगदी सामान्य असून त्याबद्दल मोकळेपणाने बोलणं महत्त्वाचं आहे.

योनीमार्गातून होणारा स्राव सामान्य आहे का?

योनीमार्गातून स्राव होणं ही सामान्य बाब असू शकते. मासिक पाळीचे चक्र, अंडोत्सर्जन, गर्भावस्था किंवा हार्मोन्समधील बदलांमुळे त्याचे प्रमाण आणि स्वरूप बदलू शकते. मात्र स्रावाला अचानक किंवा सतत दुर्गंधी येणं, रंग बदलणं, खाज, जळजळ, दुखणं, ओटीपोटात त्रास किंवा लघवी करताना वेदना होत असतील तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

प्रत्येक स्राव म्हणजे संसर्ग असे नाही. त्यामुळे स्वतःहून वारंवार बुरशीवरील औषधे किंवा प्रतिजैविके घेण्याऐवजी कारण समजून घेणे गरजेचे आहे.

माझी मासिक पाळीत खूप वेदनादायक होतात

मासिक पाळीत थोड्या प्रमाणात वेदना होणं सामान्य असू शकतं. पण वेदनांमुळे काम, कॉलेज, झोप किंवा दैनंदिन जीवनावर परिणाम होत असेल तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. नेहमीपेक्षा अचानक जास्त रक्तस्राव होणं, वारंवार पॅड किंवा टॅम्पॉन बदलाव लागणं, कपडे किंवा चादर भिजणं, रक्ताच्या गुठळ्या येणं, थकवा किंवा चक्कर येणं अशी लक्षणंही डॉक्टरांना सांगणं आवश्यक आहे.

अशा त्रासामागे गर्भाशयातील गाठी, गर्भाशयाच्या आतील आवरणाशी संबंधित समस्या, एंडोमेट्रिओसिस किंवा हार्मोन्स आणि अंडोत्सर्जनातील बिघाड अशी कारणं असू शकतात. दुसऱ्या महिलेची पाळी कशी आहे यापेक्षा स्वतःच्या नेहमीच्या पाळीत झालेला मोठा बदल अधिक महत्त्वाचा आहे.

संभोगाच्या वेळी वेदना का होतात?

संभोगाच्या वेळी होणाऱ्या वेदना सहन करत राहण्याची गरज नाही. अपुरं नैसर्गिक स्नेहन, संसर्ग, योनी व स्नायूंचे अनैच्छिक आकुंचन, एंडोमेट्रिओसिस किंवा इतर समस्या यामुळे वेदना होऊ शकतात. प्रसूतीनंतर, स्तनपानाच्या काळात आणि रजोनिवृत्तीच्या आसपास योनीमार्गात कोरडेपणाही जाणवू शकतो.

संभोगानंतर रक्तस्राव का होतो?

कधीतरी थोडा रक्तस्राव घर्षण किंवा किरकोळ इजेमुळे होऊ शकतो. संसर्ग, गर्भाशयाच्या मुखावरील पॉलिप किंवा गर्भाशयाच्या मुखाशी संबंधित बदलही त्यामागे असू शकतात. मात्र वारंवार संभोगानंतर रक्तस्राव होत असेल तर तपासणी करून घेणं गरजेचं आहे. गर्भाशयाच्या मुखाच्या कॅन्सरसाठी शिफारस केलेल्या तपासण्याही वेळेवर करणं महत्त्वाचं आ

लक्षणं नसतानाही लैंगिक संसर्ग होऊ शकतो का?

होय. काही लैंगिक संक्रमित संसर्गांमध्ये स्राव, जखमा किंवा वेदना दिसतात. तर काही वेळा कोणतीही लक्षणं नसतात. त्यामुळे लैंगिक संबंधांचा इतिहास, गर्भनिरोधक साधनं किंवा संसर्गाची शक्यता याबाबत डॉक्टरांशी प्रामाणिकपणे बोलणं आवश्यक आहे. त्यानुसार कोणती तपासणी करायची हे डॉक्टर ठरवू शकतात.

लैंगिक इच्छेत बदल झाला तर?

लैंगिक इच्छेत कमी-जास्त बदल होणं नेहमीच आजाराचं लक्षण नसतं. हार्मोन्समधील बदल, गर्भधारणा, प्रसूती, स्तनपान, रजोनिवृत्ती, ताणतणाव, झोपेचा अभाव, काही औषधे, शारीरिक त्रास किंवा भावनिक आणि नातेसंबंधातील कारणांचा त्यावर परिणाम होऊ शकतो. हा बदल दीर्घकाळ राहिला किंवा मानसिक त्रास होत असेल तर डॉक्टरांशी बोलावे.

ही लक्षणं मात्र दुर्लक्षित करू नका

अचानक तीव्र ओटीपोटदुखी, अतिप्रमाणात रक्तस्राव, रजोनिवृत्तीनंतर रक्तस्राव, पाळीच्या मधल्या काळात वारंवार रक्तस्राव, ओटीपोटदुखीसोबत ताप किंवा योनीमार्गातून असामान्य स्राव आणि हळूहळू वाढणारी लक्षणं असल्यास वैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी.

“महिलांना हे प्रश्न विचारताना संकोच वाटतो. पण स्राव, मासिक पाळी, लैंगिक आरोग्य, गर्भनिरोधक, प्रजननक्षमता किंवा रजोनिवृत्तीशी संबंधित प्रश्न हे स्त्रीरोगतज्ज्ञांसाठी रोजच्या वैद्यकीय चर्चेचा भाग आहेत. एखाद्या प्रश्नाबद्दल लाज वाटते म्हणून तो महत्त्वाचा नाही असं होत नाही,” असं प्रसूती व स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. निकिता कुलकर्णी यांनी सांगितलंय.