डेंग्यूमध्ये साधारणपणे चार ते पाच दिवस ताप येतो. त्यानंतर रक्तातील प्लेटलेट्सची संख्या झपाट्याने कमी होऊ शकते. त्यामुळे डेंग्यू झाल्याचा संशय असल्यास काही औषधे घेणे टाळणे महत्त्वाचे आहे. यामध्ये नॉन-स्टेरॉइडल अँटी-इन्फ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs) या गटातील औषधांचा समावेश होतो. उदाहरणार्थ, अ‍ॅस्पिरिन, डिस्प्रिन, कॉम्बिफ्लॅम आणि ब्रुफेन यांसारखी औषधे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय घेऊ नयेत. ताप आल्यास पॅरासिटामॉलचा वापरही डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच करावा.

सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, रुग्णाने शरीरातील पाण्याचे प्रमाण योग्य राखणे आणि पुरेसा आहार घेणे आवश्यक आहे. डेंग्यूची तीव्रता कमी असल्यास आणि डॉक्टरांनी घरी उपचार घेण्यास सांगितले असल्यास, योग्य काळजी आणि नियमित निरीक्षणाच्या मदतीने घरीही उपचार करता येऊ शकतात. मात्र, स्वतःच्या मनाने औषधे घेणे टाळावे. डेंग्यू हा विषाणूमुळे होणारा ताप असल्याने प्रत्येक रुग्णाला विशिष्ट औषधोपचारांची गरज असेलच असे नाही. शरीरातील पाण्याचे प्रमाण योग्य राखणे आणि प्लेटलेट्सच्या संख्येवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

डेंग्यूचा प्रसार प्रामुख्याने एडीस डासाच्या चाव्यामुळे होतो. साचलेल्या आणि साठवून राहिलेल्या पाण्यात या डासांची पैदास होते. मुंबईत डेंग्यूच्या रुग्णांमध्ये वाढ होण्यामागे अनेक कारणे आहेत. शहरात सुरू असलेली मोठ्या प्रमाणावरील बांधकामे, पावसाळ्यात पडणारा मधूनमधून पाऊस आणि त्यामुळे ठिकठिकाणी साचणारे पाणी ही त्यामागील प्रमुख कारणे आहेत. मुंबईसारख्या दाट लोकवस्तीच्या शहरात डासांची पैदास होण्यासाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होते. काही दिवस पाऊस पडणे आणि त्यानंतर पावसाने उघडीप देणे, अशा हवामानामुळेही डासांची पैदास वाढू शकते.

डेंग्यूचा सर्वाधिक धोका कोणाला असतो?

तज्ज्ञ डॉ. गौरव गुप्ता, Consultant Internal Medicine यांच्या मते डेंग्यू कोणालाही होऊ शकतो. मात्र, लहान बालके आणि तान्ह्या बाळांना, ६५ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या व्यक्तींना तसेच काही दीर्घकालीन आजार असलेल्या रुग्णांना डेंग्यूचा अधिक धोका असू शकतो.

यामध्ये हृदयविकार, मूत्रपिंडाचे आजार, मधुमेह आणि रोगप्रतिकारशक्ती कमी करणारे आजार असलेल्या व्यक्तींचा समावेश होतो. अशा रुग्णांमध्ये डेंग्यूची तीव्र लक्षणे किंवा गुंतागुंत निर्माण होण्याची शक्यता अधिक असू शकते. यापूर्वी डेंग्यूचा संसर्ग झालेल्या व्यक्तीला पुन्हा डेंग्यू झाल्यास, विशेषतः वेगळ्या प्रकारच्या डेंग्यू विषाणूमुळे संसर्ग झाल्यास, गंभीर डेंग्यूचा धोका वाढू शकतो.

डेंग्यूपासून बचावासाठी काय करावे आणि काय टाळावे?

डेंग्यूपासून बचाव करण्यासाठी तीन गोष्टी सर्वाधिक महत्त्वाच्या आहेत.

१. डासांची पैदास रोखा

घरात किंवा परिसरात कुठेही पाणी साचू देऊ नका. विशेषतः बाल्कनी, कुंड्या, फुलदाण्या आणि इतर भांड्यांमध्ये पाणी साचत असल्यास ते नियमितपणे स्वच्छ करा. डासांची पैदास होऊ नये यासाठी साचलेल्या पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन करा.

२. डास चावण्यापासून स्वतःचे संरक्षण करा

डास चावू नयेत यासाठी डास प्रतिबंधक साधने किंवा रिपेलंटचा वापर करा. घराबाहेर जाताना पूर्ण बाह्यांचे कपडे घाला. यामुळे डासांच्या चाव्यापासून संरक्षण मिळण्यास मदत होऊ शकते.

३. परिसर स्वच्छ ठेवा आणि प्रशासनाला सहकार्य करा

घराच्या खिडक्या बंद ठेवा किंवा डास आत येऊ नयेत यासाठी जाळ्या बसवा. तसेच, आपल्या परिसरात डास निर्मूलन आणि प्रतिबंधात्मक फवारणीचे कार्यक्रम नियमितपणे राबविण्याची मागणी संबंधित प्रशासनाकडे करा.

डेंग्यूचा संशय आल्यास स्वतःच्या मनाने औषधे घेऊ नयेत. अनेकदा ताप आल्यावर लोक पॅरासिटामॉलऐवजी कॉम्बिफ्लॅम, अ‍ॅस्पिरिन, डिस्प्रिन किंवा ब्रुफेनसारखी औषधे घेतात. मात्र, डेंग्यूमध्ये प्लेटलेट्सची संख्या कमी होऊ शकते आणि अशा काही औषधांमुळे रक्तस्रावाचा धोका वाढू शकतो. गंभीर परिस्थितीत मोठ्या प्रमाणात रक्तस्राव होण्याची शक्यताही असते.

त्यामुळे डेंग्यूची लक्षणे दिसल्यास वेळेवर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या, योग्य तपासण्या करून घ्या आणि वैद्यकीय मार्गदर्शनानुसारच उपचार करा.