गुडघेदुखी म्हटलं की अनेकांना चालताना, जिने चढताना किंवा व्यायाम करताना त्रास होतो. सतत गुडघेदुखीचा त्रास होत असेल, तर अनेकजण हळूहळू चालणे आणि व्यायाम करणे कमी करतात. यामुळे शारीरिक हालचाल कमी होते. याचा परिणाम फक्त गुडघ्यांवर होत नाही, तर वजन, शरीराची ताकद आणि हृदयाच्या आरोग्यावरही होऊ शकतो.

गुडघेदुखी ही हाडे, सांधे आणि स्नायूंशी संबंधित समस्या आहे. मात्र गुडघेदुखीमुळे व्यक्तीची रोजची हालचाल कमी झाली, तर त्याचा परिणाम शरीराच्या इतर भागांवरही होतो. त्यामुळे गुडघेदुखीकडे दुर्लक्ष न करता वेळीच त्यावर योग्य उपचार घेणे महत्त्वाचे आहे.

गुडघेदुखीमुळे हालचाल का कमी होते?

गुडघेदुखी असलेल्या व्यक्तीला चालताना किंवा व्यायाम करताना वेदना वाढतील अशी भीती वाटू शकते. त्यामुळे काहीजण चालणे, सायकल चालवणे, जिने चढणे किंवा इतर व्यायाम टाळू लागतात. हळूहळू ही सवय वाढू शकते. कमी हालचालीमुळे पायांचे आणि शरीराचे स्नायू कमकुवत होऊ शकतात. शरीराची ताकद आणि तंदुरुस्तीही कमी होऊ शकते. त्यानंतर पुन्हा चालणे किंवा व्यायाम करणे आणखी कठीण वाटू शकते.

यामुळे एक प्रकारचे चक्र तयार होते. गुडघेदुखीमुळे हालचाल कमी होते आणि हालचाल कमी झाल्यामुळे शरीराची ताकद आणखी कमी होते.

गुडघेदुखीचा हृदयावर थेट परिणाम होतो का?

गुडघेदुखीमुळे थेट हृदयरोग होतो, असे नाही. मात्र, गुडघेदुखीमुळे एखादी व्यक्ती अनेक दिवस किंवा अनेक महिने कमी हालचाल करत असेल, तर त्याचा एकूण आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. नियमित शारीरिक हालचालीमुळे हृदयाची कार्यक्षमता चांगली राहण्यास मदत होते. तसेच वजन नियंत्रणात ठेवणे, रक्तदाब आणि रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवणे यासाठीही व्यायाम महत्त्वाचा आहे.

मात्र, गुडघेदुखीमुळे व्यायाम बंद झाला किंवा रोजची हालचाल खूप कमी झाली, तर वजन वाढू शकते. स्नायूंची ताकद कमी होऊ शकते आणि शरीराची तंदुरुस्ती कमी होऊ शकते. यासोबतच उच्च रक्तदाब, कोलेस्ट्रॉलमध्ये बदल आणि रक्तातील साखर नियंत्रणात न राहणे यांसारख्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. हे सर्व घटक हृदयाच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहेत.

मुंबईतील अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटलमधील ऑर्थोपेडिक सर्जन डॉ. निहार मोदी यांनी सांगितलं की, गुडघेदुखीमुळे थेट हृदयरोग होतो असं नाही. मात्र, गुडघेदुखीमुळे जर एखादी व्यक्ती दीर्घकाळ व्यायाम किंवा शारीरिक हालचाल करत नसेल, तर त्याचा एकूण हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. ज्या व्यक्तींना आधीपासून हृदयविकाराचा धोका आहे, त्यांनी गुडघेदुखीमुळे आपली शारीरिक हालचाल कमी होत असल्यास त्याकडे लक्ष देणं गरजेचं आहे.

गुडघेदुखी असताना व्यायाम कसा करायचा?

गुडघेदुखी आहे म्हणून व्यायाम पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही. मात्र, धावणं, उड्या मारणं किंवा गुडघ्यांवर जास्त ताण देणारे व्यायाम प्रत्येकासाठी योग्य असतीलच असे नाही. गुडघेदुखीचे कारण आणि वेदनांची तीव्रता लक्षात घेऊन व्यायाम निवडावा. काही लोकांसाठी पोहणे, स्थिर सायकल चालवणे किंवा सपाट आणि आरामदायी जागेवर चालणे हे कमी ताणाचे व्यायाम ठरू शकतात.

डॉक्टर किंवा फिजिओथेरपिस्ट यांच्या सल्ल्याने स्नायू मजबूत करणारे व्यायामही करता येतात. फिजिओथेरपीमुळे पाय आणि शरीराचे स्नायू मजबूत होण्यास, शरीराची लवचिकता वाढण्यास, तोल सुधारण्यास आणि गुडघ्याची हालचाल चांगली होण्यास मदत होऊ शकते.

गुडघेदुखी असताना अचानक खूप जास्त व्यायाम सुरू करू नये. सुरुवातीला कमी प्रमाणात हालचाल करावी आणि हळूहळू ती वाढवावी. शरीराला आणि गुडघ्यांना व्यायामाची सवय होईल, अशा पद्धतीने सुरुवात करणे महत्त्वाचे आहे.

गुडघेदुखी असेल तर डॉक्टरांकडे कधी जावे?

गुडघेदुखी सतत होत असेल किंवा दिवसेंदिवस वाढत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

खालील त्रास होत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा-

• गुडघ्याला सूज येणे

• चालताना किंवा उभे राहताना गुडघा अस्थिर वाटणे

• चालण्यास त्रास होणे

• गुडघेदुखीमुळे रोजची कामे करणे कठीण होणे

ऑर्थोपेडिक डॉक्टर गुडघेदुखीचे नेमके कारण तपासून त्यानुसार उपचार सांगू शकतात. प्रत्येक व्यक्तीची गुडघेदुखीची समस्या वेगवेगळी असू शकते. त्यामुळे स्वतःहून कोणताही व्यायाम सुरू करण्यापेक्षा डॉक्टर किंवा फिजिओथेरपिस्टचा सल्ला घेणे योग्य आहे.

ज्या व्यक्तींना आधीपासून हृदयरोग आहे किंवा हार्ट अटॅकचा धोका जास्त आहे, त्यांनी नवीन व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांशी चर्चा करावी. विशेषतः खूप जोराचा किंवा जास्त वेळ व्यायाम करणार असाल, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

गुडघे निरोगी ठेवणे का महत्त्वाचे?

गुडघेदुखीमुळे दीर्घकाळ निष्क्रिय राहण्याची गरज नाही. गुडघेदुखीचे कारण वेळीच शोधणे, योग्य उपचार घेणे आणि आपल्या शरीराला योग्य असा व्यायाम करणे यामुळे पुन्हा सक्रिय राहण्यास मदत होऊ शकते.

निरोगी गुडघे आणि निरोगी हृदय यांचा हालचालींशी जवळचा संबंध आहे. त्यामुळे गुडघेदुखीचा त्रास होत असेल, तर तो सहन करत बसण्यापेक्षा वेळीच डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आणि सुरक्षितपणे शारीरिक हालचाल सुरू ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

टीप : ही माहिती सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.