अंडाशयाचा कर्करोग (Ovarian Cancer) हा अनेकदा “सायलेंट किलर” म्हणून ओळखला जातो, कारण त्याची लक्षणे सुरुवातीला अतिशय सौम्य असतात आणि अनेकदा पचनसंस्थेच्या किंवा हार्मोनल समस्यांसारखी वाटू शकतात. आनुवंशिकता आणि कौटुंबिक इतिहासाबरोबरच हार्मोनल असंतुलन, पॉलीसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (PCOS) आणि वाढते वय हे देखील अंडाशयाच्या कर्करोगाचा धोका वाढवणारे घटक ठरू शकतात. मात्र, योग्य माहिती, नियमित तपासणी आणि निरोगी जीवनशैलीमुळे या आजाराचे लवकर निदान व प्रतिबंध करणे शक्य आहे.

शरीरातील इस्ट्रोजेन हार्मोनची भूमिका समजून घ्या.

इस्ट्रोजेन हा महिलांच्या शरीरातील महत्त्वाचा हार्मोन असून तो मासिक पाळी, अंडोत्सर्जन (Ovulation) तसेच हाडांच्या आरोग्यावर परिणाम करतो. दीर्घकाळ इस्ट्रोजेनचा प्रभाव राहून त्याला प्रोजेस्टेरॉनचे संतुलन न मिळाल्यास अंडाशयांमध्ये असामान्य बदल होण्याची शक्यता वाढते.

ज्या महिलांना मासिक पाळी अनियमित येते, सरासरीपेक्षा उशिरा रजोनिवृत्ती (Menopause) होते किंवा वंध्यत्वाचा त्रास असतो, त्यांच्यामध्ये आयुष्यभर इस्ट्रोजेनचा प्रभाव जास्त काळ राहू शकतो. मात्र, याचा अर्थ असा नाही की इस्ट्रोजेनमुळेच कॅन्सर होतो.

महिलांनी कोणती काळजी घ्यावी?

1. दीर्घकाळ मासिक पाळी अनियमित राहणे किंवा अतिरक्तस्राव होणे दुर्लक्षित करू नका.

2. रजोनिवृत्तीनंतर हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपीबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

3. शरीरातील अतिरिक्त चरबीमुळे इस्ट्रोजेनची पातळी वाढू शकते, त्यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवा.

4. फायबरयुक्त आहार, हिरव्या पालेभाज्या आणि नियमित व्यायामाचा समावेश करा.

PCOS कडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक का ठरू शकते?

PCOS हा आजार अनेकदा मुरूम, वजन वाढणे आणि अनियमित मासिक पाळी यांच्याशी जोडला जातो. मात्र, त्याचा दीर्घकालीन आरोग्यावर होणारा परिणाम अनेक महिला दुर्लक्षित करतात. PCOS मुळे इन्सुलिन रेझिस्टन्स, शरीरातील सूज (Inflammation) आणि हार्मोनल असंतुलन निर्माण होऊन प्रजनन आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.

PCOS असल्यास महिलांनी घ्यावयाची काळजी:

1. मासिक पाळी चुकल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता नियमित नोंद ठेवा.

2. झटपट वजन कमी करण्याच्या हानिकारक पद्धती टाळून शाश्वत पद्धतीने वजन नियंत्रणात ठेवा.

3. साखरेचे प्रमाण कमी करा आणि प्रक्रिया केलेले (Processed) अन्न टाळा.

4. दररोज किमान 30 ते 45 मिनिटे चालणे, हलका व्यायाम किंवा जिमचा समावेश करा.

5. नियमित पेल्विक तपासणी आणि हार्मोनल संतुलनासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

6. अनेक आठवडे पोटाच्या खालच्या भागात सूज, वेदना किंवा अस्वस्थता जाणवत असल्यास तात्काळ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

वाढत्या वयानुसार धोका का वाढतो?

रजोनिवृत्तीनंतर, विशेषतः महिलांच्या पन्नाशी किंवा साठीनंतर अंडाशयाच्या कर्करोगाचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढतो. वाढत्या वयानुसार शरीराची पेशींमधील नुकसान दुरुस्त करण्याची क्षमता कमी होत जाते, त्यामुळे कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. ही माहिती डॉ. अरविंद बडिगर, टेक्निकल डायरेक्टर, BDR Pharmaceuticals यांनी दिली आहे.

ही लक्षणे कधीही दुर्लक्षित करू नयेत:

1. सतत पोट फुगल्यासारखे वाटणे

2. कमी खाल्ल्यावरही पोट भरल्यासारखे वाटणे

3. पोटाच्या खालच्या भागात किंवा श्रोणीमध्ये वेदना

4. वारंवार लघवीला जाण्याची गरज भासणे

5. अतिशय थकवा जाणवणे

6. अचानक वजन कमी होणे किंवा वाढणे

वरीलपैकी कोणतीही लक्षणे दोन ते तीन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ कायम राहिल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये आणि तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.