दारू पिण्यामुळे यकृताचे नुकसान होण्यास नेमकी किती वर्षे लागतील, हे सांगणे कठीण आहे. हे व्यक्तीचे वय, प्रकृती, शरीराचे वजन आणि दारू पिण्याचे प्रमाण व वारंवारता यावर पूर्णपणे अवलंबून असते.

वैद्यकीय संशोधनानुसार, नियमित आणि अतिप्रमाणात दारू सेवन करणाऱ्या व्यक्तीला लिव्हरचा सिरोसिस होण्यासाठी साधारणपणे १० ते २० वर्षे लागतात. मात्र, काहींमध्ये ही प्रक्रिया वेगाने घडून अवघ्या काही वर्षांतच यकृत निकामी होऊ शकते. सुरुवातीच्या टप्प्यात लिव्हरमध्ये चरबी साठते, ज्याला फॅटी लिव्हर म्हणतात. वेळीच दारू न सोडल्यास ही स्थिती गंभीर होत जाऊन यकृताच्या पेशी कायमच्या नष्ट होतात.

डॉक्टर काय म्हणतात?

दारूचे सेवन केल्यामुळे लिव्हरला किती लवकर नुकसान होते, याचा कोणताही निश्चित काळ किंवा वर्षे ठरलेली नाहीत. हे व्यक्तीच्या पिण्याच्या प्रमाणावर, सेवनाच्या पद्धतीवर, वयावर, जनुकीय घटकांवर, खानपान आणि आधीपासून असलेल्या आरोग्याच्या स्थितीवर अवलंबून असते. काहींमध्ये सतत मद्यपान केल्याच्या काही वर्षांच्या आतच लिव्हरमध्ये चरबी जमा होऊ लागते, तर काहींमध्ये दीर्घकाळ दारू पिऊनही गंभीर नुकसानाची लक्षणे उशिरा दिसतात.

दारूमुळे होणारा लिव्हरचा आजार प्रामुख्याने तीन टप्प्यांत विकसित होऊ शकतो

• यात लिव्हरच्या पेशींमध्ये चरबी जमा होऊ लागते. ही सुरुवातीची स्थिती असून मद्यपान बंद केल्यास अनेकदा बरी होऊ शकते.

• यामध्ये लिव्हरमध्ये सूज येते आणि पेशींचे नुकसान होते.

• हा सर्वात गंभीर टप्पा आहे, ज्यामध्ये लिव्हरच्या निरोगी ऊतकांची जागा कायमस्वरूपी डागांमुळे घेते आणि लिव्हरची कार्यक्षमता बिघडते.

लक्षणे आणि काळजी

लिव्हरचा आजार सुरुवातीच्या टप्प्यात अनेकदा कोणतीही स्पष्ट लक्षणे न दाखवताच बळावत राहतो. थकवा, भूक मंदावणे, पोटात सूज येणे, डोळे आणि त्वचा पिवळी पडणे, पायांवर सूज येणे आणि लघवीचा रंग गडद होणे ही याची संभाव्य लक्षणे असू शकतात. मात्र, लक्षणांची वाट पाहणे योग्य नाही.

जे लोक नियमितपणे मद्यपान करतात, त्यांनी वेळोवेळी लिव्हर फंक्शन टेस्ट (LFT), अल्ट्रासाउंड आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार फाइब्रोस्कॅनसारख्या तपासण्या करून घेतल्या पाहिजेत. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, दारूचे कोणतेही प्रमाण लिव्हरसाठी पूर्णपणे सुरक्षित मानले जाऊ शकत नाही. लिव्हरचे गंभीर नुकसान टाळण्यासाठी मद्यपान पूर्णपणे बंद करणे हाच सर्वोत्तम उपाय आहे. लिव्हरचा आजार झाल्याचे निष्पन्न झाल्यास लवकरात लवकर हेपेटोलॉजिस्टचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

टीप : ही माहिती सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.