भारतात अनेक कुटुंबांमध्ये आई-वडील किंवा घरातील इतर लोकांचं वय वाढू लागलं की आरोग्यावर होणारा खर्च हा मोठा विषय बनतो. परंतु आजारपण आलं की, त्याचा खर्चाचं बघून घेऊ असा विचार अनेकदा केला जातो. पण आरोग्यावरचा खर्च आधीपासून लक्षात घेऊन त्यासाठी थोडीफार तयारी केली, तर पुढे अचानक मोठा आर्थिक ताण येण्याची शक्यता कमी होऊ शकते.

वय वाढल्यानंतर होणारा आरोग्यावरचा खर्च फक्त हॉस्पिटलच्या एका बिलापुरता मर्यादित नसतो. दर महिन्याची औषधं, विविध तपासण्या, डॉक्टरांची फी, ऑपरेशन, फिजिओथेरपी आणि गरज पडल्यास घरी मदत घेण्यासाठी होणारा खर्चही वाढत जातो. हे छोटे-छोटे खर्च काही महिने किंवा वर्षं सुरू राहिले तर मोठा खर्च झाल्याचं आपल्या लक्षात येतं.

वय वाढल्यानंतर आरोग्याचा खर्च अपेक्षेपेक्षा अधिक का होतो?

वय वाढत असताना आरोग्याशी संबंधित गरजा वाढू शकतात. त्यामुळे नियमित तपासण्या, औषधोपचार, डॉक्टरांच्या भेटी, तज्ज्ञांचा सल्ला किंवा काही वेळा रुग्णालयातील उपचार यासाठी वारंवार पैसे खर्च होऊ शकतात. परिणामी वैद्यकीय खर्च एखाद्या एकाच प्रसंगापुरता मर्यादित न राहता सातत्याने होत राहतो.

त्याचबरोबर आरोग्यसेवा आणि उपचारांच्या किमतीही काळानुसार वाढत आहेत. त्यामुळे आज एखाद्या उपचारासाठी लागणारी रक्कम भविष्यात तितकीच असेलच असं नाही. काही वर्षांनंतर त्याच उपचारासाठी तुलनेने अधिक पैसे मोजावे लागू शकतात.

एखाद्या अचानक येणाऱ्या खर्चासाठी पैसे बाजूला ठेवणं आणि अनेक वर्षांच्या आरोग्याच्या खर्चासाठी तयारी करणं या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. एखादा मोठा खर्च आला तर बचत केलेल्या पैशांमधून तो भागू शकतो. पण औषधं, तपासण्या, डॉक्टरांच्या भेटी असे खर्च वारंवार होत राहिले तर बचतीवर मोठा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे वय वाढत असताना आरोग्याच्या खर्चाचा आधीच विचार करणं महत्त्वाचं ठरतं.

वय वाढल्यानंतर कोणते आजार होण्याची शक्यता वाढते?

वय वाढलं म्हणजे आजार होणारच असं नसतं. अनेक वयस्कर व्यक्ती निरोगी आयुष्य जगतात. मात्र, वय वाढल्यानंतर काही आजारांवर उपचार घेण्याची शक्यता वाढू शकते. अशा वेळी उपचाराचा खर्चही बराच काळ सुरू राहू शकतो.

1. हृदयाशी संबंधित आजार

हृदयाशी संबंधित समस्या असल्यास डॉक्टरांची नियमित तपासणी, औषधं, वेगवेगळ्या चाचण्या किंवा हॉस्पिटलमध्ये उपचार घ्यावे लागू शकतात. काही वेळा उपचार अनेक वर्षं सुरू राहतात. त्यामुळे एका वेळचा खर्च न राहता हळूहळू मोठी रक्कम खर्च होऊ शकते.

2. मधुमेह आणि किडनीच्या समस्या

मधुमेह असल्यास नियमित तपासण्या, रक्ताच्या चाचण्या आणि औषधं घ्यावी लागू शकतात. काही लोकांमध्ये मधुमेहामुळे पुढे इतर समस्या निर्माण होऊ शकतात आणि त्यासाठी जास्त उपचार घ्यावे लागू शकतात. किडनीशी संबंधित आजारांमध्येही नियमित तपासण्या आणि उपचारांची गरज पडू शकते. त्यामुळे अशा आजारांवर होणारा खर्च बराच काळ सुरू राहण्याची शक्यता असते.

3. गुडघे, कंबर आणि शरीराची हालचाल

वय वाढल्यानंतर गुडघे, कंबर किंवा शरीराच्या इतर सांध्यांमध्ये त्रास होऊ शकतो. चालताना किंवा रोजची कामं करताना अडचण येऊ शकते. अशा वेळी औषधं, स्कॅन, डॉक्टरांचा सल्ला, फिजिओथेरपी किंवा काही प्रकरणांमध्ये ऑपरेशनची गरज पडू शकते. ऑपरेशन झाल्यानंतर पूर्णपणे बरं होण्यासाठीही काही काळ लागू शकतो.

4. औषधं आणि तपासण्यांचा सतत होणारा खर्च

आरोग्यावर होणारा प्रत्येक खर्च लाखोंमध्येच असतो असं नाही. दर महिन्याला लागणारी औषधं, रक्ताच्या तपासण्या, स्कॅन आणि डॉक्टरांकडे होणाऱ्या नियमित भेटी यावरही पैसे खर्च होतात. प्रत्येक वेळी ही रक्कम कमी वाटू शकते. पण हा खर्च अनेक महिने किंवा अनेक वर्षं सुरू राहिला, तर त्याची एकूण रक्कम मोठी होऊ शकते.

अचानक एखादी मोठी आरोग्याची समस्या आली तर घरच्या पैशांवर किती परिणाम होऊ शकतो?

घरातील एखाद्या वयस्कर व्यक्तीला अचानक हॉस्पिटलमध्ये दाखल करावं लागलं तर एका क्षणात मोठा खर्च समोर येऊ शकतो. हॉस्पिटलची रूम, डॉक्टरांची फी, तपासण्या, औषधं आणि वेगवेगळ्या उपचारांचा खर्च बिलामध्ये वाढत जातो.

अशा वेळी अनेक कुटुंबांना आपली बचत वापरावी लागू शकते किंवा इतर आर्थिक गोष्टींची जुळवाजुळव करावी लागू शकते. हेल्थ इन्शुरन्स असेल तर त्याच्या नियमांनुसार मिळणाऱ्या मदतीमुळे उपचाराचा स्वतःच्या खिशातून करावा लागणारा खर्च कमी होण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे कुटुंबाची बचत वाचवण्यास मदत मिळू शकते आणि त्या वेळी लक्ष उपचार आणि रुग्णाच्या काळजीवर देता येतं.

पण हॉस्पिटलचं बिल भरलं म्हणजे खर्च संपतोच असं नाही. हॉस्पिटलमधून घरी आल्यानंतर डॉक्टरांकडे पुन्हा जाणं, औषधं घेणं, फिजिओथेरपी, पुन्हा तपासण्या आणि काही काळ कामावर जाता न आल्यामुळे होणारं उत्पन्नाचं नुकसान असे खर्चही होऊ शकतात. त्यामुळे अशा परिस्थितीसाठी आधीपासून तयारी केली तर अचानक आलेल्या आरोग्याच्या खर्चाचा सामना करणं सोपं होऊ शकतं.

हॉस्पिटलमधून घरी आल्यानंतरचा खर्च अनेकदा का लक्षात घेतला जात नाही?

एखादी व्यक्ती हॉस्पिटलमधून घरी आली की उपचार संपले असं अनेकांना वाटतं. पण प्रत्यक्षात त्यानंतरही बराच खर्च होऊ शकतो. जसं की,

• डॉक्टरांकडे पुन्हा तपासणीसाठी जाण्याचा खर्च

• औषधांचा खर्च

• पुन्हा कराव्या लागणाऱ्या रक्ताच्या किंवा इतर तपासण्या

• फिजिओथेरपीचा खर्च

• घरी नर्सची गरज असल्यास तिचा खर्च

• रुग्णाची काळजी घेण्यासाठी मदतनीस ठेवण्याचा खर्च

• हॉस्पिटल किंवा क्लिनिकमध्ये जाण्या-येण्यासाठी लागणारा खर्च

यापैकी प्रत्येक खर्च वेगळा पाहिला तर कदाचित फार मोठा वाटणार नाही. पण हे खर्च अनेक आठवडे किंवा अनेक महिने सुरू राहिले तर एकूण खर्च बराच वाढू शकतो. वयस्कर व्यक्तीला सतत मदतीची गरज असेल तर उपचारानंतरचा काळही कुटुंबासाठी खर्चिक ठरू शकतो. म्हणून आरोग्याचा विचार करताना फक्त हॉस्पिटलमध्ये होणारा खर्च लक्षात घेऊ नये. उपचारानंतर घरी आल्यानंतर होणारा खर्चही आधीच लक्षात ठेवणं गरजेचं आहे.

आरोग्याच्या खर्चाचं नियोजन करताना कुटुंबांकडून कोणत्या चुका होतात?

वय वाढल्यानंतर आरोग्याच्या गरजा बदलू शकतात याचा अनेक फॅमिली विचार करत नाहीत. त्यामुळे काही सामान्य चुका होतात. सध्याची आर्थिक व्यवस्था पुढेही पुरेशी असेल असं मानणं ही त्यापैकी एक चूक आहे. रिटायरमेंटनंतर आरोग्यावरचा खर्च वाढू शकतो. त्यामुळे सध्याची बचत, हेल्थ इन्शुरन्स आणि इतर आर्थिक व्यवस्था भविष्यातील गरजांसाठी पुरेशी आहे का, याचा वेळोवेळी आढावा घेणं गरजेचं आहे.

आरोग्यसेवेचा खर्च भविष्यात वाढू शकतो, याकडे दुर्लक्ष करणं ही आणखी एक चूक आहे. आजच्या घडीला आरोग्याचा खर्च परवडणारा वाटत असला तरी काही वर्षांनी त्यासाठी जास्त पैसे लागू शकतात. काही फॅमिली हेल्थ इन्शुरन्स घेण्याचा निर्णयही पुढे ढकलतात. आजार झाल्यानंतर त्याचा विचार करण्यापेक्षा आधीच उपलब्ध पर्याय आणि विम्यामध्ये नेमकं काय मिळतं याची माहिती घेणं अधिक योग्य ठरू शकतं.

फक्त कंपनीकडून मिळणाऱ्या आरोग्य विम्यावर अवलंबून राहणंही धोक्याचं ठरू शकतं. नोकरी बदलल्यावर कंपनीचा विमा बंद होऊ शकतो आणि निवृत्तीनंतरही तो लागू नसेल. त्यामुळे भविष्यातील आरोग्याच्या खर्चासाठी इतर पर्यायांचाही विचार करणं महत्त्वाचं आहे.

भविष्यातील आरोग्याच्या खर्चासाठी कुटुंबांनी काय तयारी करावी?

भविष्यातील आरोग्याच्या खर्चासाठी फार गुंतागुंतीचं आर्थिक नियोजन करण्याची गरज नाही. काही साध्या गोष्टी आत्तापासून केल्या तरी त्याचा फायदा होऊ शकतो.

आपत्कालीन निधी तयार ठेवा

अचानक हॉस्पिटलमध्ये दाखल होण्याची वेळ आली किंवा घरात दुसरा मोठा खर्च निर्माण झाला तर वापरता येईल अशी वेगळी रक्कम बाजूला ठेवा. ही रक्कम गरजेच्या वेळी लगेच वापरता येईल अशा ठिकाणी ठेवणं चांगलं.

आरोग्याची नियमित तपासणी करा

वेळोवेळी डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणं महत्त्वाचं आहे. यामुळे काही आरोग्याच्या समस्या सुरुवातीच्या काळात लक्षात येऊ शकतात.

आरोग्य विम्याचा वेळोवेळी आढावा घ्या

कुटुंबातील सदस्यांची संख्या, वय, उत्पन्न आणि आरोग्याच्या गरजा काळानुसार बदलतात. त्यामुळे आरोग्य विम्याची सोयही आपल्या सध्याच्या गरजांना योग्य आहे का हे वेळोवेळी तपासणं गरजेचं आहे.

घरात अनेक जणांची जबाबदारी असेल तर संपूर्ण कुटुंबासाठी असलेल्या आरोग्य विम्याचे पर्याय समजून घेणं उपयोगी ठरू शकतं.

आजपासूनच कोणती पावलं उचलता येतील?

वय वाढल्यानंतर आरोग्यावर होणारा मोठा खर्च अचानक घरावर येऊ नये यासाठी काही गोष्टी आजपासून करता येऊ शकतात.

आरोग्यासाठी वेगळं बजेट ठेवा- दर महिन्याला लागणारी औषधं, डॉक्टरांची फी आणि तपासण्यांसाठी होणारा खर्च लक्षात घेऊन वेगळं बजेट तयार करा.

अचानक येणाऱ्या आरोग्याच्या खर्चासाठी पैसे बाजूला ठेवा- अचानक आजारपण किंवा हॉस्पिटलमध्ये दाखल होण्याची वेळ आली तर लगेच वापरता येईल असा वेगळा आरोग्य निधी ठेवा.

वयस्कर व्यक्तींची नियमित तपासणी करा- आई-वडील किंवा घरातील इतर वयस्कर व्यक्तींची नियमित आरोग्य तपासणी करून घ्या. त्यामुळे काही त्रास सुरुवातीला लक्षात येण्यास मदत होऊ शकते.

सगळे मेडिकल पेपर्स व्यवस्थित ठेवा- डॉक्टरांचे रिपोर्ट, औषधांची माहिती, आधी झालेले उपचार आणि इतर वैद्यकीय कागद एका ठिकाणी व्यवस्थित ठेवा. अचानक काही झाल्यास ही माहिती पटकन मिळाल्यामुळे निर्णय घेणं सोपं होऊ शकतं.

आरोग्याची आर्थिक व्यवस्था वेळोवेळी तपासा- कुटुंबातील सदस्यांची गरज आणि आर्थिक परिस्थिती बदलत जाते. त्यामुळे हेल्थ इन्शुरन्स आणि आरोग्यासाठी ठेवलेली रक्कम सध्याच्या गरजांसाठी पुरेशी आहे का हे वेळोवेळी तपासा.

अनेक कुटुंबीयांच्या आरोग्यविषयक खर्चाचे नियोजन करणाऱ्या कुटुंबांसाठी, फॅमिली हेल्थ इन्शुरन्स योजना त्यांच्या गरजांशी सुसंगत आहे की नाही याचे मूल्यांकन करणे देखील फायदेशीर ठरू शकते. अशा योजना पात्र कुटुंबीयांसाठी एकच विमा संरक्षण देऊ शकतात, पॉलिसीचे व्यवस्थापन सुलभ करू शकतात आणि वयानुसार आरोग्यविषयक गरजा बदलत असताना भविष्यातील वैद्यकीय खर्चासाठी कुटुंबांना अधिक प्रभावीपणे तयारी करण्यास मदत करू शकतात.

ही पावले लवकर उचलल्याने कुटुंबांना भविष्यातील आरोग्यसेवा खर्चासाठी अधिक आत्मविश्वासाने तयारी करता येते आणि वैद्यकीय आणीबाणीच्या वेळी आर्थिक तणावाची शक्यता कमी करता येते.

निष्कर्ष

वयाशी संबंधित आरोग्यसेवेचे खर्च अनेकदा नियमित औषधे, सल्लामसलती, निदानात्मक चाचण्या आणि बरे होण्याच्या खर्चातून हळूहळू वाढत जातात, परंतु वैद्यकीय आणीबाणीच्या वेळी ते अचानकही वाढू शकतात. जे कुटुंब लवकर नियोजन करतात, ते दीर्घकालीन आर्थिक उद्दिष्टांमध्ये व्यत्यय न आणता हे खर्च व्यवस्थापित करण्यासाठी सामान्यतः अधिक चांगल्या स्थितीत असतात. आरोग्यसेवा नियोजनाला कुटुंबाच्या आर्थिक नियोजनाचा सातत्यपूर्ण भाग मानल्यास, वय वाढत असताना बदलणाऱ्या आरोग्यसेवेच्या गरजांसाठी फॅमिली अधिक चांगल्या प्रकारे तयार राहू शकतात.