मयूर राणे, मुंबई

काश्मीर खोऱ्याला देशाच्या इतर भागांशी जोडणाऱ्या उधमपूर-श्रीनगर-बारामुल्ला रेल्वे मार्गामुळे जम्मू-काश्मीरमधील वाहतूक व्यवस्थेत मोठा बदल घडून येत आहे. डोंगररांगा, खोल दऱ्या आणि प्रतिकूल भौगोलिक परिस्थितीवर मात करून उभारण्यात आलेला हा रेल्वे मार्ग काश्मीरच्या विकासासाठी महत्त्वाचा ठरत आहे. विशेषतः चिनाब नदीवरील जगातील सर्वाधिक उंच रेल्वे कमानीच्या पुलामुळे या प्रकल्पाचे महत्त्व अधिक वाढले आहे.

या रेल्वे मार्गामुळे जम्मू आणि श्रीनगरदरम्यानचा प्रवास अधिक सुलभ होण्यास मदत होत आहे. वंदे भारत एक्स्प्रेसने श्रीनगर ते जम्मू तवी हे अंतर साधारण चार तास ५० मिनिटांत पार करता येते. त्यामुळे रस्ते वाहतुकीवरील ताण कमी होण्यासोबतच प्रवाशांना आरामदायी आणि तुलनेने जलद प्रवासाचा पर्याय उपलब्ध झाला आहे. मात्र, प्रत्यक्ष प्रवासाचा कालावधी रेल्वेच्या वेळापत्रकानुसार बदलू शकतो. रेल्वे स्थानकांवरील सुरक्षेच्या दृष्टीनेही विशेष खबरदारी घेतली जात आहे. श्रीनगर आणि जम्मू तवी स्थानकांवर प्रवाशांच्या सामानाची तपासणी, मेटल डिटेक्टरद्वारे सुरक्षा पडताळणी आणि सुरक्षा जवानांची नियुक्ती यांसारख्या उपाययोजना केल्या जात आहेत.

या प्रकल्पामुळे काश्मीरमधील स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मोठा फायदा होण्याची शक्यता आहे. सफरचंद, चेरी आणि इतर कृषी उत्पादनांची देशातील विविध बाजारपेठांमध्ये वाहतूक करणे अधिक सोयीचे होऊ शकते. मालाची वेळेत वाहतूक झाल्यास फळांचे नुकसान कमी होऊन उत्पादकांना योग्य बाजारपेठ मिळवून देण्यास मदत होईल. तसेच वाहतूक खर्चात बचत झाल्यास शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांच्या उत्पन्नावर सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.

पर्यटन क्षेत्रासाठीही हा रेल्वे मार्ग महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. देशाच्या विविध भागांतून काश्मीरला येणाऱ्या पर्यटकांना प्रवासाचा अधिक सोयीस्कर पर्याय मिळाल्याने पर्यटन व्यवसायाला चालना मिळू शकते. त्यातून हॉटेल, स्थानिक वाहतूक, हस्तकला आणि इतर व्यवसायांमध्ये रोजगाराच्या संधी वाढण्याची अपेक्षा आहे. एकूणच, चिनाब पूल आणि उधमपूर-श्रीनगर-बारामुल्ला रेल्वे मार्ग हे केवळ अभियांत्रिकीचे यश नसून काश्मीरच्या सामाजिक आणि आर्थिक प्रगतीसाठी महत्त्वाचे पाऊल आहे. सुधारित रेल्वे संपर्कामुळे काश्मीर आणि देशाच्या उर्वरित भागांमधील अंतर कमी होऊन विकासाच्या नव्या संधी निर्माण होण्याची शक्यता आहे.