मधुमेह हा फक्त रक्तातील साखर वाढवणारा आजार नाही तर तो हळूहळू शरीरातील अनेक महत्त्वाच्या अवयवांवर परिणाम करतो. सुरुवातीला याची स्पष्ट लक्षणं दिसत नाहीत त्यामुळे अनेक लोकांना उशिरा लक्षात येतं. पण योग्य वेळी काळजी घेतली नाही तर हा आजार हृदय, मेंदू, डोळे, किडनी, नसा, त्वचा आणि दात यांना गंभीर नुकसान पोहोचू शकतो.

मधुमेह शरीरावर कसा परिणाम करतो?

मधुमेह नीट नियंत्रणात नसेल तर रक्तात साखर वाढत जाते आणि ती हळूहळू शरीरातील अवयवांना हानी पोहोचवते. ही हानी सुरुवातीला लक्षात येत नाही पण वेळ गेल्यावर मोठा त्रास होतो. त्यामुळे नियमित तपासणी, औषधं, योग्य आहार आणि व्यायाम या बाबी फार महत्त्वाच्या आहेत.

हृदय आणि रक्तवाहिन्यांवर परिणाम

मधुमेहामुळे हृदय आणि रक्तवाहिन्यांवर सर्वात जास्त धोका निर्माण होतो. मधुमेह असलेल्या लोकांना हार्ट अटॅक किंवा स्ट्रोकचा धोका सामान्य लोकांपेक्षा जवळपास दुप्पट असतो. रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळे निर्माण झाल्यामुळे रक्तप्रवाह नीट होत नाही. यामुळे पायांमध्ये वेदना, गोळे येणं, त्वचेचा रंग बदलणं किंवा बधिरपणा जाणवू शकतो. काही वेळा गंभीर परिस्थितीत पाय कापण्याचीही वेळ येऊ शकते.

अनेकदा लोकांना सुरुवातीला कोणतीही स्पष्ट लक्षणं जाणवत नाहीत आणि अचानक हार्ट अटॅक किंवा स्ट्रोकसारखी मोठी समस्या उद्भवते. पण चांगला आहार, नियमित व्यायाम आणि औषधांचं योग्य पालन केल्यास हा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो.

डोळे आणि किडनी परिणाम

मधुमेह दृष्टी कमी होण्याचं एक मोठं कारण मानला जातो. यामुळे मोतीबिंदू, ग्लुकोमा आणि डायबेटिक रेटिनोपॅथी यांसारखे डोळ्यांचे आजार होऊ शकतात. यामध्ये दृष्टी धूसर होणं, काळे डाग दिसणं किंवा गंभीर अवस्थेत अंधत्व येण्याची शक्यता असते.

सर्वात मोठी अडचण म्हणजे डोळ्यांची हानी सुरुवातीला लक्षात येत नाही. त्यामुळे दरवर्षी डोळ्यांची तपासणी करणं खूप गरजेचं आहे. वेळेत उपचार घेतल्यास मधुमेहामुळे होणाऱ्या अंधत्वापैकी मोठा भाग टाळता येतो.

किडनीवरही मधुमेहाचा मोठा परिणाम होतो. प्रौढ व्यक्तींमध्ये निकामी होण्याच्या नवीन केसेसमध्ये जवळपास अर्ध्या प्रकरणांमध्ये मधुमेह कारणीभूत असतो. सुरुवातीला कोणतीही लक्षणं दिसत नाहीत, पण आजार वाढल्यावर पाय आणि शरीरात सूज येऊ शकते. योग्य औषधोपचार घेतल्यास किडनी निकामी होण्याचा धोका काही प्रमाणात कमी करता येतो.

नसा, दात आणि त्वचेवर परिणाम

दीर्घकाळ उच्च साखरेमुळे शरीरातील नसा खराब होतात. सुमारे 70% मधुमेही रुग्णांमध्ये हा त्रास दिसू शकतो. हा परिणाम सर्वात आधी हात आणि पायांमध्ये जाणवतो. बधिरपणा, झिणझिण्या, जळजळ किंवा वेदना होणं ही त्याची लक्षणं आहेत. काही लोकांना पचनाचे त्रास, लघवीवर नियंत्रण न राहणं किंवा लैंगिक समस्या देखील जाणवू शकतात. याला न्युरोपॅथी म्हणतात आणि काही वेळा हा त्रास खूप वेदनादायक ठरतो.

दात आणि हिरड्यांच्या आरोग्यावरही मधुमेहाचा परिणाम होतो. हिरड्यांना सूज येणं, रक्त येणं आणि गंभीर अवस्थेत दात पडणं अशी समस्या उद्भवू शकते. त्यामुळे नियमित दातांची तपासणी आणि तोंडाची स्वच्छता राखणं खूप महत्त्वाचं आहे.

त्वचेवरही होतो परिणाम

त्वचेवरही मधुमेहाचा परिणाम दिसतो. बुरशीजन्य संसर्ग, खाज सुटणं आणि त्वचेवर विचित्र डाग किंवा पुरळ येणं हे सामान्य आहे. हे त्रास बहुतेक वेळा काखेत, जांघेत किंवा स्तनाखाली दिसतात. वारंवार होणाऱ्या संसर्गासाठी डॉक्टरांकडून उपचार घेणं आणि जीवनशैलीत बदल करणं गरजेचं असतं.

टीप : ही माहिती सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.