घर कितीही स्वच्छ ठेवले तरी अनेकदा डास, माश्या, मुंग्या आणि इतर लहान कीटकांचा त्रास जाणवतो. विशेषतः संध्याकाळच्या वेळी खिडक्या, दरवाजे आणि बाल्कनीजवळ कीटकांची वर्दळ वाढते. या त्रासापासून सुटका मिळवण्यासाठी अनेकजण रासायनिक फवारण्यांचा वापर करतात. मात्र, या फवारण्यांचा तीव्र वास अनेकांना सहन होत नाही. अशा वेळी घरात काही विशिष्ट सुगंधी रोपे लावणे हा एक नैसर्गिक पर्याय ठरू शकतो.

काही वनस्पतींच्या पानांमधून आणि फुलांमधून येणारा विशिष्ट सुगंध कीटकांना आवडत नाही. त्यामुळे ही रोपे घराच्या बाल्कनीत, खिडकीजवळ किंवा अंगणात लावल्यास काही कीटकांचा वावर कमी होण्यास मदत होऊ शकते. विशेष म्हणजे या रोपांमुळे घराचे सौंदर्यही वाढते. जाणून घेऊया अशाच पाच उपयुक्त रोपांबद्दल..

लॅव्हेंडरचे रोप

लॅव्हेंडर हे सुंदर जांभळ्या फुलांसाठी आणि आकर्षक सुगंधासाठी ओळखले जाते. मात्र, या रोपाचा सुगंध डास, पतंग, माश्या अशा अनेक कीटकांना दूर ठेवण्यास मदत करू शकतो. घराच्या बाल्कनीत, खिडकीजवळ किंवा मुख्य प्रवेशद्वाराजवळ हे रोप लावता येते. या रोपाला चांगला सूर्यप्रकाश आणि पाण्याचा योग्य निचरा होणारी माती आवश्यक असते.

झेंडूचे रोप

झेंडूची फुले दिसायला सुंदर असण्यासोबतच त्यांच्या विशिष्ट वासामुळेही ओळखली जातात. झेंडूच्या सुगंधामुळे पांढऱ्या माश्या आणि काही हानिकारक कीटकांना दूर ठेवण्यास मदत होऊ शकते. घरात छोटी बाग किंवा बाल्कनी असल्यास झेंडूची रोपे लावणे फायदेशीर ठरू शकते. ही रोपे कुंडीत सहज वाढवता येतात. पुरेसा सूर्यप्रकाश मिळाल्यास झेंडूला भरपूर फुले येतात.

लेमनग्रासचे रोप

डासांचा त्रास कमी करण्यासाठी लेमनग्रास हे उपयुक्त रोप मानले जाते. त्याच्या पानांमधून लिंबासारखा तीव्र सुगंध येतो. हा सुगंध अनेक कीटकांना आवडत नाही. लेमनग्रासशी संबंधित सिट्रोनेला सुगंधी तेलाचा वापर डासांना दूर ठेवणाऱ्या अनेक उत्पादनांमध्ये केला जातो. त्यामुळे घराच्या गच्चीवर, बाल्कनीत किंवा अंगणात लेमनग्रासचे रोप लावता येते. या रोपाला भरपूर सूर्यप्रकाश मिळेल अशा ठिकाणी ठेवणे चांगले.

तुळशीचे रोप

भारतीय घरांमध्ये तुळशीला विशेष महत्त्व आहे. अनेकजण धार्मिक आणि आरोग्यविषयक कारणांसाठी घरात तुळशीचे रोप लावतात. मात्र, तुळशीचा आणखी एक उपयोग म्हणजे तिच्या पानांमधून येणारा सुगंध काही कीटकांना दूर ठेवण्यास मदत करू शकतो. तुळशीच्या पानांमध्ये असलेल्या नैसर्गिक तेलांचा सुगंध डास आणि इतर लहान कीटकांना आवडत नाही. त्यामुळे घराच्या अंगणात, बाल्कनीत किंवा खिडकीजवळ तुळशीचे रोप लावता येते. रोप हिरवेगार राहण्यासाठी त्याला योग्य प्रमाणात पाणी आणि सूर्यप्रकाश द्यावा.

पुदिन्याचे रोप

पुदिन्याचा वापर चटणी, सरबत आणि विविध खाद्यपदार्थांमध्ये केला जातो. मात्र, पुदिन्याचे रोप कीटकांना दूर ठेवण्यासाठीही उपयोगी ठरू शकते. पुदिन्याच्या पानांचा तीव्र आणि ताजेतवाना सुगंध मुंग्या, कोळी आणि डासांसारख्या काही कीटकांना दूर ठेवण्यास मदत करू शकतो. हे रोप छोट्या कुंडीत सहज लावता येते. घराच्या दरवाजाजवळ, खिडकीजवळ किंवा बाल्कनीत ते ठेवू शकता. पुदिना झपाट्याने पसरत असल्याने तो स्वतंत्र कुंडीत लावणे अधिक योग्य ठरते. त्याच्या पानांचा वापर स्वयंपाकातही करता येतो.

काही गोष्टी लक्षात ठेवा

घरात ही रोपे लावल्याने कीटकांचा त्रास काही प्रमाणात कमी होण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, केवळ रोपांवर अवलंबून राहू नका. घरात साचलेले पाणी काढून टाका, कचरा वेळेवर साफ करा, खिडक्यांना जाळ्या लावा आणि परिसर स्वच्छ ठेवा. रोपे ही कीटक नियंत्रणासाठी पूरक नैसर्गिक उपाय आहेत; त्यांच्यामुळे डास किंवा इतर कीटक पूर्णपणे नष्ट होतीलच असे नाही.