आजकाल अनेकांची सकाळ धावपळीत सुरू होते. ऑफिसला जाण्याच्या घाईत अनेक जण चहासोबत बिस्किटे, समोसे, ब्रेड पकोडे किंवा पराठे खातात. हे पदार्थ चवीला चांगले आणि सहज उपलब्ध असले, तरी मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी त्यांचे सेवन करताना काळजी घेणे आवश्यक आहे. कारण नाश्त्यातील चुकीच्या आहाराचा परिणाम रक्तातील साखरेच्या पातळीवर होऊ शकतो. मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी नाश्ता निवडताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात, याबाबत महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

सकाळी उठल्यानंतर रक्तातील साखर का वाढते?

मधुमेह असलेल्या अनेक व्यक्तींना सकाळी झोपेतून उठल्यानंतर रक्तातील साखरेची पातळी वाढलेली दिसते. यामागे शरीरातील हार्मोन्समधील बदल कारणीभूत असू शकतात. डॉक्टरांच्या मते, सकाळच्या वेळी शरीरात कॉर्टिसोल आणि ग्रोथ हार्मोन यांसारख्या संप्रेरकांचे प्रमाण वाढते. हे हार्मोन्स शरीराला जागे होण्यासाठी आणि दिवसभराच्या कामांसाठी तयार करतात. या प्रक्रियेमुळे यकृतामध्ये ग्लुकोजचे उत्पादन वाढू शकते. तसेच काही काळासाठी इन्सुलिनची कार्यक्षमताही कमी होऊ शकते.

सकाळी चहा-कॉफी पिताना कोणती काळजी घ्यावी?

अनेकांना सकाळी उठल्यानंतर चहा किंवा कॉफी प्यायल्याशिवाय दिवसाची सुरुवात होत नाही. मात्र, मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी चहा-कॉफीमध्ये किती साखर घातली आहे आणि त्यासोबत काय खाल्ले जाते, याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. चहा किंवा कॉफीमध्ये जास्त साखर घालणे आणि त्यासोबत गोड बिस्किटे खाणे टाळावे. कारण साखर आणि रिफाइंड कार्बोहायड्रेट्समुळे रक्तातील ग्लुकोजची पातळी वेगाने वाढू शकते. त्यामुळे चहा-कॉफीमधील अतिरिक्त साखर कमी करणे आणि त्यासोबत पौष्टिक पदार्थ निवडणे अधिक योग्य ठरते.

मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी नाश्त्यात कोणते पदार्थ खावेत?

नाश्त्यामध्ये प्रथिने आणि फायबर यांचे प्रमाण चांगले असणे आवश्यक आहे. यामुळे पोट जास्त वेळ भरलेले राहण्यास आणि जेवणानंतर रक्तातील साखरेत होणारी वाढ मर्यादित ठेवण्यास मदत होऊ शकते.

अंडी आणि पनीर

अंडी आणि पनीर हे प्रथिनांचे चांगले स्रोत आहेत. उकडलेली अंडी, कमी तेलातील ऑम्लेट किंवा पनीरचा समावेश नाश्त्यात करता येतो. शाकाहारी व्यक्तींसाठी पनीर हा चांगला पर्याय ठरू शकतो.

मूगडाळ आणि बेसनाचा चिला

मूगडाळ किंवा बेसनापासून तयार केलेला चिला नाश्त्यासाठी उत्तम पर्याय आहे. त्यामध्ये कांदा, टोमॅटो, पालक आणि इतर भाज्या घातल्यास त्याचे पौष्टिक मूल्य वाढते. चिला बनवताना तेलाचा वापर मर्यादित ठेवावा.

मोड आलेली कडधान्ये

मोड आलेले मूग आणि हरभरे यांमध्ये प्रथिने व फायबर असते. त्यामुळे त्यांचा नाश्त्यात समावेश करता येतो. बदाम आणि अक्रोड यांसारखे सुकामेवा मर्यादित प्रमाणात खाणेही फायदेशीर ठरू शकते.

दही आणि संपूर्ण धान्य

साखर न घातलेले दही आणि योग्य प्रमाणातील संपूर्ण धान्याचा नाश्त्यात समावेश करता येतो. यामुळे आहार अधिक संतुलित होण्यास मदत होते.

फळांचा ज्यूस पिण्याऐवजी संपूर्ण फळ खा

मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी फळे पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही. मात्र, फळे खाताना त्यांचा प्रकार आणि प्रमाण याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. फळांचा ज्यूस पिण्यापेक्षा संपूर्ण फळ खाणे अधिक चांगले. कारण फळांमधील फायबर संपूर्ण फळ खाल्ल्याने मिळते. ज्यूस तयार करताना त्यातील फायबरचे प्रमाण कमी होऊ शकते. त्यामुळे सफरचंद, पेरू, संत्री आणि नासपती यांसारखी फळे योग्य प्रमाणात खाता येतात.

नाश्त्यानंतर थोडे चालणेही महत्त्वाचे

मधुमेह नियंत्रणात ठेवण्यासाठी केवळ आहारावर लक्ष देणे पुरेसे नाही, तर नियमित शारीरिक हालचाल करणेही महत्त्वाचे आहे. नाश्ता केल्यानंतर काही वेळ चालण्याची सवय लावावी. डॉक्टरांच्या मते, जेवणानंतर चालल्याने स्नायूंना रक्तातील ग्लुकोजचा वापर करण्यास मदत होते. त्यामुळे जेवणानंतर रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित ठेवण्यास मदत होऊ शकते. तसेच दिवसभर एकाच जागी बसून राहणे टाळावे.

पुरेशी झोप घेणेही तितकेच गरजेचे

रक्तातील साखरेचे नियंत्रण राखण्यासाठी पुरेशी आणि नियमित झोप घेणे आवश्यक आहे. अपुऱ्या झोपेमुळे शरीरातील ग्लुकोजचे नियंत्रण, भूक आणि चयापचय प्रक्रियेवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे संतुलित नाश्ता, कमी साखरेचे सेवन, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि डॉक्टरांनी दिलेली औषधे वेळेवर घेणे या सवयी अंगीकारणे महत्त्वाचे आहे.

टीप: मधुमेह असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीची शारीरिक स्थिती, औषधे आणि आहाराच्या गरजा वेगवेगळ्या असतात. त्यामुळे आहारात मोठे बदल करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.