Surabhi Jayashree Jagdish
रात्री अचानक ३ वाजता जाग येणं ही अनेक लोकांमध्ये दिसणारी सामान्य समस्या आहे. काही वेळा हे शरीराच्या नैसर्गिक झोपेच्या चक्रामुळे होतं, तर काही वेळा मानसिक ताण किंवा आरोग्याशी संबंधित कारणांमुळेही असं घडतं.
रात्री झोपताना आपलं शरीर वेगवेगळ्या झोपेच्या टप्प्यांमधून जातं. या टप्प्यांमध्ये हलकी झोप, गाढ झोप आणि स्वप्नावस्था यांचा समावेश असतो. साधारणतः ३ वाजता आपण हलक्या झोपेच्या अवस्थेत येत असल्याने सहज जाग येऊ शकते.
एक-दोन वेळा ३ वाजता जाग येणं ही गंभीर समस्या नसते. शरीराचा थकवा, दिवसातील बदल किंवा वातावरणामुळे असं होऊ शकतं. मात्र ही गोष्ट रोजच घडत असेल तर त्याकडे लक्ष देणं आवश्यक ठरते.
अतिरिक्त ताण किंवा चिंता असल्यास मेंदू पूर्णपणे शांत होत नाही. त्यामुळे झोपेच्या मध्येच जाग येते आणि पुन्हा झोप लागायला वेळ लागतो. कामाचा ताण किंवा वैयक्तिक समस्या असल्यास हे जास्त दिसून येते.
शरीरातील काही हार्मोन्स झोपेवर थेट परिणाम करतात. विशेषतः कोर्टिसोलचं प्रमाण रात्री वाढल्यास झोपेचा व्यत्यय येऊ शकतो. त्यामुळे रात्री ३ वाजता अचानक जाग येण्याची शक्यता वाढते.
रात्री उशिरा जड अन्न जेवल्यास पचन नीट होत नाही. त्यामुळे शरीर अस्वस्थ राहतं आणि झोपेत अडथळा निर्माण होतो. यामुळे अनेकदा मध्यरात्री किंवा पहाटे जाग येते.
झोपण्यापूर्वी मोबाईल, टीव्ही किंवा लॅपटॉपचा वापर केल्यास मेंदू एक्टिव्ह राहतो. स्क्रीनमधून येणारा निळा प्रकाश मेलाटोनिन हार्मोन कमी करतो. त्यामुळे झोपेचा दर्जा खराब होऊन मध्येच जाग येते.
दररोज वेगवेगळ्या वेळेला झोपणं आणि उठणं यामुळे शरीराचा बायोलॉजिकल क्लॉक बिघडतो. यामुळे झोप पूर्ण होत नाही आणि मध्येच जाग येते. नियमित वेळेवर झोपण्याची सवय नसल्यास ही समस्या वारंवार दिसते.