Surabhi Jayashree Jagdish
रेल्वेच्या रुळांखाली काँक्रीटचे किंवा इतर साहित्याचे स्लीपर बसवलेले असतात. हे स्लीपर योग्य स्थितीत राहण्यासाठी त्यांच्या खाली आणि आजूबाजूला बॅलास्टची दगडांची थर दिली जाते. त्यामुळे ट्रेनच्या सततच्या हालचालीमुळे रुळ आणि स्लीपर सहजपणे हलत नाहीत.
प्रचंड वजनाची ट्रेन जेव्हा रुळांवरून जाते तेव्हा त्या वजनाचा मोठा भार ट्रॅकच्या संरचनेवर पडतो. बॅलास्ट हा भार स्लीपरमधून खालील जमिनीपर्यंत अधिक व्यापक क्षेत्रात वितरित करण्यास मदत करतो. त्यामुळे एकाच ठिकाणी जमिनीवर जास्त दबाव येण्याचा धोका कमी होतो.
ट्रेन वेगाने धावताना रुळांवर मोठ्या प्रमाणात कंपन आणि धक्के निर्माण होतात. खडबडीत आणि एकमेकांत घट्ट बसणारे दगड स्लीपरला आधार देतात आणि ट्रॅकची अनावश्यक हालचाल कमी करण्यास मदत करतात. त्यामुळे रुळांची योग्य स्थिती आणि ट्रॅकची स्थिरता टिकवणं सोपं होतं.
बॅलास्टमधील दगडांमध्ये लहान-मोठ्या फटी आणि मोकळी जागा असते. त्यामुळे पावसाचं पाणी या फटींमधून खाली वाहून जाऊ शकते आणि ट्रॅकच्या आसपास पाणी साचण्याची शक्यता कमी होते.
रेल्वे रुळांच्या आसपास मोठ्या प्रमाणात गवत किंवा झाडांची मुळे वाढली तर ट्रॅकच्या खालील जमिनीवर परिणाम होऊ शकतो. दगडांचा थर माती, ओलावा आणि वनस्पतींच्या वाढीसाठी अनुकूल परिस्थिती कमी करतो.
रेल्वे ट्रॅकसाठी वापरले जाणारे दगड साधारणपणे मजबूत, तुटलेले आणि खडबडीत दगड असतात. गुळगुळीत किंवा गोल दगड वजनाखाली सहज घसरू शकतात. त्यामुळे ट्रॅकला आवश्यक आधार देण्यासाठी योग्य दर्जाचा आणि आकाराचा बॅलास्ट वापरला जातो.
कालांतराने ट्रेनच्या वजनामुळे आणि सततच्या वापरामुळे बॅलास्टची रचना बदलू शकते किंवा दगड खाली बसू शकतात. अशावेळी विशेष यंत्रांच्या मदतीने दगडांची मांडणी सुधारून स्लीपर आणि रुळांची योग्य उंची व दिशा पुन्हा व्यवस्थित केली जाते.