Surabhi Jayashree Jagdish
युयुत्सु हा हस्तिनापूरचा राजा धृतराष्ट्र आणि त्याच्या वैश्य दासीपासून झालेला पुत्र होता. त्यामुळे तो दुर्योधन, दुःशासन आणि इतर कौरवांचा सावत्र भाऊ होता. महाभारतात त्याची ओळख कौरव घराण्यात जन्मलेल्या पण धर्मप्रिय स्वभावाच्या योद्ध्याची आहे.
युयुत्सु लहानपणापासूनच सत्य, न्याय आणि धर्माचं पालन करणारा होता. दुर्योधनाच्या कपटयुक्त आणि अन्यायकारक कृत्यांशी तो अनेकदा सहमत नसायचा. त्यामुळे कौरवांच्या दरबारात राहूनही त्याने विवेक आणि नैतिकता सोडली नाही.
महाभारत युद्ध सुरू होण्यापूर्वी युधिष्ठिराने ज्यांना धर्माची बाजू योग्य वाटत असेल त्यांनी पक्ष बदलण्याचे आवाहन केलं होतं. त्या वेळी युयुत्सुने कौरवांना सोडून पांडवांच्या छावणीत जाण्याचा निर्णय घेतला.
युयुत्सुने पांडवांच्या सैन्यातून शौर्याने युद्ध केलं आणि आपलं कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडलं. तो मोठ्या महारथींप्रमाणे प्रसिद्ध नसला तरी विश्वासू आणि निष्ठावान योद्धा म्हणून त्याचा उल्लेख येतो.
कुरुक्षेत्राच्या युद्धात कौरव पक्षातील बहुतेक योद्धे मारले गेले, मात्र युयुत्सु जिवंत राहिला. युद्धानंतर युधिष्ठिराने हस्तिनापूरच्या प्रशासनात त्याच्यावर महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सोपवल्या.
महाभारत युद्धानंतर पांडवांनी राज्य परीक्षिताकडे सोपवण्याची तयारी केली तेव्हा युयुत्सुवरही महत्त्वाची जबाबदारी देण्यात आली. परीक्षित अल्पवयीन असताना त्याच्या संरक्षणासाठी आणि राज्याच्या व्यवस्थापनासाठी युयुत्सुने मदत केली.
जन्म किंवा नातं यापेक्षा धर्म आणि सत्य अधिक श्रेष्ठ असतात. स्वतःच्या भावांविरुद्ध उभं राहावं लागलं तरी त्याने न्यायाची बाजू सोडली नाही. त्यामुळे महाभारतात युयुत्सु हा धर्मनिष्ठा, प्रामाणिकपणा आणि नैतिक धैर्य यांचे प्रतीक मानला जातो.