Surabhi Jayashree Jagdish
भारतात मुघल साम्राज्याची स्थापना 1526 मध्ये बाबरने केली. पहिल्या पानिपतच्या युद्धात बाबरने दिल्ली सल्तनतीचा शेवटचा सुलतान इब्राहिम लोदीचा पराभव केला. या विजयामुळे भारतात मुघल सत्तेची अधिकृत सुरुवात झाली.
सत्ता स्थापन झाल्यानंतर बाबरने धार्मिक आणि सार्वजनिक वास्तू उभारण्यास सुरुवात केली. पुढील काळात मुघल स्थापत्यकला भारतीय इतिहासाचा महत्त्वाचा भाग बनली. याच काळात भारतातील पहिली मुघल वास्तू उभारण्यात आली.
इतिहासकारांच्या मते, काबुली बाग मशीद ही भारतातील मुघलांनी बांधलेली पहिली इमारत मानली जाते. ही मशीद पंजाबमधील पानिपतमध्ये उभारण्यात आली. बाबरच्या विजयानंतर तिचं बांधकाम करण्यात आलं.
या मशीदीला काबुली बाग मशीद हे नाव बाबरने आपल्या पत्नीच्या नावावरून दिले. त्याच्या पत्नीचं नाव मुसम्मत काबुली बेगम होतं. त्यांच्या सन्मानार्थ या वास्तूला हे नाव देण्यात आले.
काबुली बाग मशीद 1527 साली बांधण्यात आली. ही वास्तू बाबरच्या पानिपतच्या विजयाच्या स्मरणार्थ उभारण्यात आल्याचं मानलं जातं. त्यामुळे या मशीदीला ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे.
काबुली बाग मशीद ही मुघल स्थापत्यकलेच्या भारतातील प्रारंभाचे प्रतीक मानली जातं. पुढे हुमायून, अकबर, जहांगीर, शाहजहान आणि औरंगजेब यांच्या काळात स्थापत्यकलेत मोठी प्रगती झाली. त्यामुळे ही मशीद मुघल वास्तुकलेच्या इतिहासातील पहिला महत्त्वाचा टप्पा ठरते.
काबुली बाग मशिदीनंतर मुघलांनी अनेक भव्य वास्तूंची निर्मिती केली. पुढील काळात आग्रा किल्ला, फतेहपूर सिकरी, जामा मशीद आणि ताजमहाल यांसारख्या जागतिक कीर्तीच्या वास्तू उभारल्या गेल्या.