Surabhi Jayashree Jagdish
राजगड हा जवळपास २५ वर्षे स्वराज्याची पहिली राजधानी असल्यामुळे शिवाजी महाराजांच्या अनेक महत्त्वाच्या गुप्त बैठका येथे झाल्या. अफजलखान मोहिमेची तयारी, आदिलशाही आणि मुघलांविरुद्धच्या रणनीती तसंच स्वराज्य विस्ताराच्या योजनांवर विश्वासू सरदारांशी चर्चा होत असे.
इ.स. १६७४ मध्ये राज्याभिषेकानंतर रायगड ही स्वराज्याची राजधानी बनली आणि तिथून राज्याचा कारभार चालवला जाऊ लागला. अष्टप्रधान मंडळ, लष्करी मोहिमा, परकीय सत्तांशी संबंध आणि आर्थिक धोरणांवरील महत्त्वाचे निर्णय रायगडावरील राजसभा आणि खासगी दालनांमध्ये घेतले जात.
अफजलखानाच्या भेटीपूर्वी प्रतापगडावर शिवाजी महाराजांनी आपल्या विश्वासू सरदारांसोबत अनेक गुप्त बैठका घेतल्याचे ऐतिहासिक उल्लेख आढळतात. या बैठकींमध्ये भेटीचे ठिकाण, सैन्याची मांडणी, गुप्त संदेशव्यवस्था आणि आपत्कालीन योजना निश्चित करण्यात आल्या.
सिद्दी जौहरच्या वेढ्याच्या काळात पन्हाळा किल्ल्यावर अनेक गुप्त चर्चा झाल्या होत्या. पन्हाळ्यातून सुटका, बाजीप्रभू देशपांडे यांची भूमिका आणि विशाळगड गाठण्याचा आराखडा अशा बैठकींत तयार करण्यात आला.
कोंढाणा जिंकण्यापूर्वी तानाजी मालुसरे आणि इतर विश्वासू सहकाऱ्यांसोबत मोहिमेचं नियोजन गुप्तपणे करण्यात आलं. गडावरील संरक्षणव्यवस्था, प्रवेशमार्ग आणि रात्रीच्या हल्ल्याची योजना अत्यंत मर्यादित व्यक्तींनाच माहिती होती.
शिवाजी महाराज गरजेनुसार घनदाट जंगल, घाटमार्ग, सुरक्षित वाडे किंवा तात्पुरत्या छावण्यांमध्येही विश्वासू सरदारांशी चर्चा करत असत. शत्रूच्या हेरांपासून माहिती लपवण्यासाठी बैठकींचं ठिकाण वारंवार बदललं जात असे.
यामध्ये दिलेली माहिती समकालीन आणि संशोधनाधारित ऐतिहासिक स्रोतांच्या आधारे घेण्यात आलीये. यामध्ये सभासद बखर, शिवभारत, आज्ञापत्र तसंच भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (ASI) यांच्या अधिकृत नोंदींचा आधार घेण्यात आलाय.