Surabhi Jayashree Jagdish
प्रुशिया हा युरोपातील एकेकाळचा अत्यंत प्रभावशाली आणि शक्तिशाली देश होता. त्याच्या विस्तारामुळे आजच्या पोलंड, रशिया, लिथुआनिया आणि डेन्मार्कच्या काही भागांशी संबंधित प्रदेश त्याच्या अधिपत्याखाली आलं होतं. दुसऱ्या महायुद्धानंतर जर्मनीच्या राजकीय पुनर्रचनेत प्रुशियाचे अस्तित्व संपुष्टात आले आणि पुढे त्याचा स्वतंत्र देश म्हणून नकाशावर ठावठिकाणा राहिला नाही.
आज अमेरिकेतील एक महत्त्वाचं राज्य असलेला टेक्सास एकेकाळी स्वतंत्र प्रजासत्ताक होता. १८३६ मध्ये मेक्सिकोपासून स्वातंत्र्य जाहीर केल्यानंतर रिपब्लिक ऑफ टेक्सासची स्थापना झाली आणि त्याला स्वतःचं सरकार, राष्ट्राध्यक्ष, संविधान तसंच सैन्य होतं. मात्र १८४५ मध्ये टेक्सास अमेरिकेत सामील झाला आणि स्वतंत्र देश म्हणून त्याचं अस्तित्व संपलं.
आज अमेरिकेतील व्हरमाँट हे राज्य आहे, मात्र एकेकाळी त्याची स्वतंत्र राजकीय ओळख होती. १७७७ मध्ये व्हरमाँटने स्वतंत्र प्रजासत्ताक म्हणून स्वतःची घोषणा केली आणि पुढे १७९१ मध्ये ते अमेरिकेचे १४वे राज्य बनले. अमेरिकेत प्रवेश केल्यानंतर व्हरमाँट रिपब्लिकचा स्वतंत्र देश म्हणून असलेला दर्जा इतिहासजमा झाला.
पहिल्या महायुद्धानंतर ऑस्ट्रो-हंगेरियन साम्राज्याच्या विघटनातून १९१८ मध्ये चेकोस्लोव्हाकियाची निर्मिती झाली. या देशात प्रामुख्याने चेक आणि स्लोव्हाक लोकांचा समावेश होता आणि प्राग ही त्याची राजधानी होती. १ जानेवारी १९९३ रोजी चेकोस्लोव्हाकियाचे शांततापूर्ण विभाजन होऊन चेक प्रजासत्ताक आणि स्लोव्हाकिया हे दोन स्वतंत्र देश अस्तित्वात आले.
पहिल्या महायुद्धानंतर १९१८ मध्ये दक्षिण-पूर्व युरोपातील विविध स्लाव्ह लोकांच्या प्रदेशांना एकत्र करून यूगोस्लाव्हियाची स्थापना झाली. दुसऱ्या महायुद्धानंतर जोसिप ब्रोज टीटो यांच्या नेतृत्वाखाली यूगोस्लाव्हिया समाजवादी महासंघ म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं आणि शीतयुद्धाच्या काळात त्याने स्वतंत्र परराष्ट्र धोरण ठेवले. १९९०च्या दशकात वाढलेल्या जातीय संघर्ष आणि राजकीय विघटनानंतर यूगोस्लाव्हियाचे विभाजन झाले आणि स्लोव्हेनिया, क्रोएशिया, बोस्निया-हर्जेगोव्हिना, मॅसेडोनिया, सर्बिया आणि मॉन्टेनेग्रो यांसारखे स्वतंत्र देश अस्तित्वात आले.
हवाईमध्ये विविध बेटांचे एकत्रीकरण झाल्यानंतर १९व्या शतकात स्वतंत्र हवाई राज्याची स्थापना झाली आणि त्याला स्वतःची राजेशाही व्यवस्था होती. राजा कामेहामेहा तिसरा आणि त्यानंतरच्या हवाईच्या राजघराण्यांनी या राज्याचे नेतृत्व केले, मात्र १८९३ मध्ये राजेशाही उलथवून टाकण्यात आली. पुढे हवाई प्रजासत्ताकाची स्थापना झाली आणि १८९८ मध्ये हवाईचा अमेरिकेत विलय झाला, त्यामुळे स्वतंत्र हवाई देशाचे अस्तित्व संपले.
ग्रान कोलंबिया हे दक्षिण अमेरिकेतील एक मोठे राष्ट्र होतं. ज्याची स्थापना स्वातंत्र्यलढ्यानंतर १८१९ मध्ये झाली. सिमोन बोलिव्हार यांच्या नेतृत्वाशी या देशाचा इतिहास जोडला जातो आणि त्यात आजच्या कोलंबिया, व्हेनेझुएला, इक्वेडोर तसंच पनामाच्या काही भागांचा समावेश होता. अंतर्गत राजकीय मतभेद आणि प्रादेशिक संघर्षांमुळे हे राष्ट्र १८३१ पर्यंत विघटित झाले आणि त्याच्या जागी स्वतंत्र राजकीय घटक निर्माण झाले.