Shreya Maskar
विजयदुर्ग किल्ला हा सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील देवगड तालुक्यात, कोकण किनारपट्टीवर स्थित आहे. हा किल्ला अरबी समुद्राने वेढलेल्या एका खडकाळ द्वीपकल्पावर वसलेला आहे.
विजयदुर्ग किल्ला मूळतः शिलाहार वंशाच्या राजा भोज (दुसरा) याने इ.स. ११९३ ते १२०५ या काळात बांधला होता. नंतर, इ.स. १६५३ मध्ये मराठा राजा छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी हा किल्ला जिंकून त्याचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार केला आणि त्याचे 'घेरिया' हे नाव बदलून 'विजयदुर्ग' असे केले.
मूळचे 'घेरिया' हे नाव असलेला आणि एकेकाळी 'पूर्वेकडील जिब्राल्टर' म्हणून ओळखला जाणारा विजयदुर्ग किल्ला हा सिंधुदुर्ग किनारपट्टीवरील सर्वात जुना सागरी किल्ला आहे.
विजयदुर्ग किल्ला १७ एकर क्षेत्रावर पसरलेला आहे. याला तिहेरी तटबंदी, पाण्याखालील भिंत आणि ४० किमी लांबीची एक गुप्त खाडी लाभली आहे, जी मराठा नौदलाचा एक अभेद्य तळ म्हणून कार्यरत होती.
किल्ल्यालगतच अरबी समुद्रात १२२ मीटर लांब आणि ३ मीटर रुंद अशी दगडांची एक पाण्याखालील भिंत आहे. यावर आदळून शत्रूची जहाजे जमिनीवर अडकून पडत किंवा त्यांची जहाजाची मुख्य रचना (हल) फुटून जात असे, तर मराठ्यांची हलकी जहाजे मात्र त्यातून सुरक्षितपणे मार्ग काढत असत.
मुळात ५ एकरचे आणि चहूबाजूंनी पाण्याने वेढलेले हे बेट, छत्रपती शिवाजी महाराजांनी पूर्वेकडील ३६ मीटर उंचीपर्यंतच्या तीन प्रचंड संरक्षक भिंती बांधून आणि एकूण २७ बुरूज उभारून १७ एकरांपर्यंत विस्तारित केले.
गुंतागुंतीच्या संरक्षक रचनेमुळे ब्रिटिश आणि डच आरमारांना हा किल्ला जिंकण्यात वारंवार अपयश आले, ज्यामुळे तो एक अभेद्य किल्ला म्हणून ओळखला जाऊ लागला.
वरील माहितीचा उद्देश केवळ ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यटन स्थळांची ओळख करून देणे हा आहे. यातील माहिती इंटरनेटवरील उपलब्ध सोर्समधून घेण्यात आली. कोणत्याही ऐतिहासिक वादाशी किंवा दाव्याशी आमचा संबंध नाही.