Surabhi Jayashree Jagdish
१७८२ साली प्रकाशित झालेल्या Historical Fragments या पुस्तकात छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे चित्र छापण्यात आलंय. या नोंदीमुळे शिवरायांच्या प्रतिमेचा ऐतिहासिक संदर्भ स्पष्ट होतो. अभ्यासकांच्या मते हे चित्र त्या काळातील महत्त्वाचा दस्तऐवज मानलं जातं.
१६७५ नंतरच्या काळात शिवाजी महाराजांचे चित्र गोवळकोंडामध्ये रेखाटल्याचे संदर्भ मिळतात. या चित्रातून त्या काळातील राजेशाही व्यक्तिमत्त्वाची झलक दिसते.
शिवरायांचं एक चित्र सध्या बडोदा संस्थानच्या संग्रहालयात जतन केलंय. हे चित्र १८व्या शतकात काढले गेलं असून राजपूत-मुघल शैलीत असल्याची माहिती आहे.
हॉलंडच्या रिक्स म्युझियममध्ये शिवाजी महाराजांचं चित्र आहे. या चित्राची नोंद इसवी सन १६८० मध्ये रेखाटल्याची करण्यात आली आहे.
फ्रान्सच्या स्मिथ लेसोफ कलेक्शनमध्ये शिवाजी महाराजांचे चित्र आहे. हे चित्र सतराव्या शतकात काढल्याची नोंद आढळते. यामुळे शिवरायांच्या प्रतिमेचं आंतरराष्ट्रीय महत्त्व अधोरेखित होतं.
लंडनच्या Portraits of Indian Princes या चित्रसंग्रहात शिवरायांचं चित्र समाविष्ट आहे. हे चित्र गोवळकोंडामध्ये काढलं गेलं असल्याचं नमूद केलंय. याचा कालखंड १६८० ते १६८७ असा आहे.
जर्मनीतील बर्लिन स्टेट लायब्ररीमध्ये शिवाजी महाराजांचं एक चित्र जतन केलंय. हे चित्र १७व्या शतकात काढलं गेलं असल्याचं सांगितलंय. भारतामधून हॉलंड आणि नंतर जर्मनी येथे ते नेण्यात आल्याची माहिती मिळते.
जयपूरच्या अंबर घराण्याच्या वैयक्तिक दप्तर असलेल्या पोथीखान्यात शिवरायांचे चित्र आढळतं. हे चित्र १८व्या शतकातील असल्याची नोंद करण्यात आली आहे.
पॅरिसच्या संग्रहालयातील चित्र १६७२ मध्ये मीर महमंद यांनी रेखाटलं असल्याची नोंद आहे. पुरंदर तहाच्या वेळी मनुची आणि शिवरायांची भेट झाल्यानंतर मनुची यांच्या सांगण्यावरून हे चित्र तयार झालं.