Shreya Maskar
पुरंदर किल्ला हा महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यात, पुण्यापासून आग्नेयेस सुमारे ५० किलोमीटर अंतरावर आणि सासवड शहराच्या जवळ सह्याद्री पर्वतरांगेत वसलेला आहे. समुद्रसपाटीपासून १,३७४ मीटर उंचीवर असलेला पुरंदर किल्ला पावसाळ्यात वीकेंडला ट्रेकिंगसाठी खास आहे.
पुरंदर किल्ला मूळतः १३ व्या शतकात यादव राजवटीने एक लष्करी ठाणे म्हणून बांधला होता. कालांतराने, बहामनी सल्तनत आणि मराठ्यांसह विविध सत्ताधारी घराण्यांनी या वास्तूचा विस्तार केला आणि तिचे बळकटीकरण केले.
ऐतिहासिक पुरंदर किल्ला पूर्वी 'इंद्रनील पर्वत' म्हणून ओळखला जात असे. नंतरच्या काळात, औरंगजेबाच्या नेतृत्वाखालील मुघल राजवटीत हा किल्ला जिंकल्यानंतर त्याचे नाव काही काळासाठी 'आझमगड' असेही ठेवण्यात आले होते.
ब्रिटीश राजवटीत हा किल्ला एक स्थानबद्धता केंद्र म्हणून वापरला जात असे, जिथे जर्मन युद्धकैद्यांना ठेवले होते.
पुरंदरच्या पूर्वेकडील बाजूला 'वज्रगड' नावाचा एक लहान 'जुळा' किल्ला आहे. सामरिक दृष्टिकोनातून महत्त्वाच्या असलेल्या आणि मुख्य किल्ल्यावरून न दिसणाऱ्या भागांवर लक्ष ठेवण्यासाठी हा किल्ला बांधण्यात आला होता.
पुरंदर किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे ज्येष्ठ पुत्र, छत्रपती संभाजी महाराज यांचे जन्मस्थान आहे.
मराठा साम्राज्याचा अस्त आणि ब्रिटीश राजवट संपल्यानंतर अनेक दशकांनी, या किल्ल्याच्या वरच्या पठाराचा वापर 'नॅशनल कॅडेट कोर्प्स' (NCC) प्रशिक्षण केंद्र चालवण्यासाठी केला गेला.
वरील माहितीचा उद्देश केवळ ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यटन स्थळांची ओळख करून देणे हा आहे. यातील माहिती इंटरनेटवरील उपलब्ध सोर्समधून घेण्यात आली. कोणत्याही ऐतिहासिक वादाशी किंवा दाव्याशी आमचा संबंध नाही.