Surabhi Jayashree Jagdish
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी अनेक जलदुर्ग बांधले, त्यापैकी पद्मदुर्ग हा अत्यंत महत्त्वाचा किल्ला होता. जंजिर्याच्या सिद्दींच्या वाढत्या शक्तीला रोखण्यासाठी हा किल्ला उभारण्यात आला. हा जलदुर्ग मराठा आरमारासाठी एक मजबूत तळ ठरला.
इ.स. १६७६ च्या सुमारास छत्रपती शिवाजी महाराजांनी पद्मदुर्ग किल्ल्याची उभारणी केली. हा किल्ला रायगड जिल्ह्यातील मुरूड किनाऱ्याजवळ समुद्रातील बेटावर बांधण्यात आला. जंजिर्याच्या सिद्दींच्या वाढत्या प्रभावाला उत्तर देण्यासाठी हा किल्ला उभारण्यात आला
त्या काळात जंजिरा हा सिद्दींचा अत्यंत मजबूत समुद्री किल्ला होता. सिद्दींचं आरमार मराठ्यांच्या किनारपट्टीवर सतत हल्ले करत असे. हा धोका कमी करण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी पद्मदुर्ग उभारण्याचा निर्णय घेतला.
पद्मदुर्ग किल्ला जंजिरा किल्ल्याच्या अगदी जवळ बांधण्यात आला. यामुळे सिद्दींच्या हालचालींवर लक्ष ठेवणे मराठ्यांना सोपे झाले. समुद्रातील या स्थानामुळे किल्ल्याला नैसर्गिक संरक्षणही मिळालं.
हा किल्ला मराठा नौदलासाठी एक महत्त्वाचा तळ बनला. या ठिकाणहून मराठा आरमार समुद्रातील हालचालींवर नियंत्रण ठेवू शकत होते. यामुळे कोकण किनाऱ्यावरील व्यापार आणि सुरक्षा मजबूत झाली.
पद्मदुर्ग हा पूर्णपणे समुद्रात उभारलेला जलदुर्ग आहे. त्याच्या मजबूत भिंती, बुरुज आणि प्रवेशद्वार समुद्री हल्ल्यांना तोंड देण्यासाठी तयार केले गेले.
या किल्ल्यामुळे मराठ्यांचे सागरी संरक्षण अधिक मजबूत झालं. जंजिरा सिद्दींच्या हालचालींवर नजर ठेवण्यासाठी हा एक महत्त्वाचा बिंदू होता. यामुळे कोकण किनाऱ्यावर मराठ्यांचा प्रभाव वाढला.