Shreya Maskar
कर्नाळा किल्ला, ज्याला 'फनेल हिल' (Funnel Hill) असेही म्हणतात, हा महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्यात पनवेलपासून सुमारे १० किमी अंतरावर वसलेला आहे.
कर्नाळा किल्ला हा कर्नाळा पक्षी अभयारण्याच्या परिसरात वसलेला असून समुद्रसपाटीपासून सुमारे १,५०० फूट उंचीवर आहे. हा किल्ला अंगठ्यासारख्या दिसणाऱ्या वैशिष्ट्यपूर्ण बेसाल्ट खडकाच्या सुळक्यासाठी प्रसिद्ध आहे.
कर्नाळा किल्ला हा १३ व्या शतकातील किल्ला अत्यंत मोक्याचा किल्ला होता. या किल्ल्यावर सात वेगवेगळ्या साम्राज्यांनी आपापले वर्चस्व गाजवले होते.
इतिहासकार हा किल्ला देवगिरीच्या यादवांनी बांधल्याचे सांगतात, तरीही स्थानिक लोककथा याचा संबंध महाभारताशी जोडतात. असे मानले जाते की, या ठिकाणाचे नाव महाभारतातील महान योद्धा 'कर्ण' याच्या नावावरून पडले आहे.
कर्नाळा किल्ल्यावर 'पांडूचा बुरुज' आहे. १२५ फूट उंच असलेल्या या नैसर्गिक खडकाच्या भागाला प्राचीन सैनिकांनी अत्यंत उंचावरील मोक्याचा निरीक्षण मनोरा म्हणून वापरण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर आकार दिला होता.
बुरुजावरून पहारेकऱ्यांना प्राचीन 'बोर खिंड'चे स्पष्ट दृश्य दिसत असे. ही खिंड एक अत्यंत महत्त्वाची व्यापारी मार्ग होती, जी कोकण किनारपट्टीला महाराष्ट्राच्या अंतर्गत भागाशी जोडत असे.
या किल्ल्याचा ऐतिहासिक संघर्ष त्याच्या दगडी भिंतींवर कायमचा कोरलेला आहे. येथील अवशेषांमध्ये मराठी आणि फारसी अशा दोन्ही भाषांमधील दुर्मिळ आणि सुरक्षित शिलालेख आढळतात. हे शिलालेख मराठा आणि मुघल साम्राज्यांच्या काळातील विजय आणि वास्तूच्या नूतनीकरणाची नोंद करतात.
वरील माहितीचा उद्देश केवळ ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यटन स्थळांची ओळख करून देणे हा आहे. यातील माहिती इंटरनेटवरील उपलब्ध सोर्समधून घेण्यात आली. कोणत्याही ऐतिहासिक वादाशी किंवा दाव्याशी आमचा संबंध नाही.