Surabhi Jayashree Jagdish
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात किल्ल्यांवरील कार्यालयीन आणि लष्करी कर्मचाऱ्यांना वेळेवर आणि निश्चित पगार द्यावा असा नियम होता. वेतन देण्याची पद्धत सुव्यवस्थित आणि अनुशासनबद्ध होती.
हवालदारांना प्रत्येक महिन्याला १२.५० होन वेतन मिळत असे. याचा वार्षिक अर्थ जवळपास १२५ ते १५० होनपर्यंत वाटला जात होता. त्यामुळे तो किल्ल्याचे संरक्षण व्यवस्थित पाहू शकत असे.
सरनोबत या सैनिक नेतृत्वातील पदावर असलेल्या व्यक्तींना दरमहा ८ होन दिले जायचे. याचे वार्षिक वेतन साधारण १०० होनांमध्ये होते. हे त्याच्या पदानुसार मानलेले अपेक्षित वेतन होते.
तट-सरनोबतांना दर महिन्याला ४ होन दिले जायचे. याचे वार्षिक वेतन सुमारे ४८ होन पेक्षा जास्त असे. हे पद किल्ल्याच्या बाह्य भागातील सुरक्षा आणि पहाऱ्याची जबाबदारी सांभाळायचे.
मुजुमदार आणि कारकून या दोघांनाही दरमहा ३ होन मिळायचे. याचे वार्षिक वेतन ३६ होनांपर्यंत होतं. ते किल्ल्यातील निवारण, नोंदणी करत असे.
बारगीर म्हणून सेवेत असलेल्या कर्मचाऱ्याला वार्षिक ९ होन इतकं मानधन मिळत असे. हा पगार त्याच्या कर्तव्यास अनुकूल मानला जायचा. बारगीर हे महाराजांच्या सैन्यात महत्त्वाचे जवान होते.
हे संदर्भ तत्कालीन सरकारी दस्तऐवज, 'राज्याभिषेक शक' काळातील कागदपत्रं आणि 'शिवाजी महाराजांचे चरित्र (शिवभारत)' यांसारख्या संस्कृत आणमि ऐतिहासिक साधनांमध्ये आढळतात.