Surabhi Jayashree Jagdish
भारतीय रेल्वे हे देशातील सर्वात मोठं वाहतूकीचं जाळं मानलं जातं. दररोज लाखो प्रवासी याच्या माध्यमातून प्रवास करतात. ही सेवा देशाच्या दैनंदिन जीवनाचा महत्त्वाचा भाग बनली आहे.
इतक्या मोठ्या व्यवस्थेचा कारभार सुरळीत चालवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात विजेची गरज असते. रेल्वेचे नेटवर्क, ट्रेन आणि स्टेशन सतत कार्यरत ठेवावे लागतात. त्यामुळे विजेचा वापर प्रचंड प्रमाणात होतो.
त्यामुळे अनेकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, भारतीय रेल्वे दररोज किती वीज खर्च करते. हा आकडा खूप मोठा आणि महत्त्वाचा मानला जातो. कारण तो संपूर्ण यंत्रणेच्या कार्यक्षमतेशी संबंधित आहे.
भारतीय रेल्वे देशातील सर्वात मोठ्या वीज वापरणाऱ्या विभागांपैकी एक आहे. औद्योगिक आणि सार्वजनिक क्षेत्रात तिचा मोठा वाटा आहे. यामुळे ती ऊर्जा वापरात अग्रस्थानी आहे.
दररोज रेल्वेकडून कोट्यवधी युनिट वीज वापरली जाते. हा वापर ट्रेन चालवण्यासाठी आणि इतर सुविधांसाठी होतो.
नेमका अधिकृत आकडा उपलब्ध नसला तरी अंदाजानुसार दररोज सुमारे २० कोटी रुपयांची वीज खर्च होते. हा खर्च ट्रेन स्टेशन व्यवस्थापनावरही केला जातो. यामुळे रेल्वेच्या एकूण खर्चात विजेचा मोठा वाटा आहे.
सिग्नल यंत्रणा, लाईट्स आणि इतर तांत्रिक यंत्रणांमध्येही विजेचा मोठ्या प्रमाणात वापर होतो. दरवर्षी हा खर्च बदलत राहतो, कारण गरज आणि वापर यांच्यात सातत्याने बदल होतोय.