Surabhi Jayashree Jagdish
हृदयाला रक्तपुरवठा करणाऱ्या कोरोनरी धमन्यांच्या आतील भिंतीवर चरबी, कोलेस्ट्रॉल आणि इतर पदार्थ जमा होऊ लागल्याने प्लाक तयार होऊ शकतो. ही प्रक्रिया हळूहळू वाढत गेल्यास रक्तवाहिनीचा आतील मार्ग अरुंद होऊ शकतो आणि त्याला ब्लॉकेज असं म्हटलं जातं.
एंजियोग्राफीमध्ये रक्तवाहिनी किती अरुंद झाली आहे याचा अंदाज टक्केवारीत दिला जातो. साधारणपणे कमी प्रमाणातील ब्लॉकेजला सौम्य, तर वाढलेल्या प्रमाणातील ब्लॉकेजला अधिक महत्त्वाचं मानलं जातं. मात्र ५०%, ७०% किंवा ९०% हा आकडा जोखीम दाखवतो असं नाही.
७०% किंवा ९०% ब्लॉकेज म्हणजे संबंधित रक्तवाहिनीचा मार्ग मोठ्या प्रमाणात अरुंद झालेला असू शकतो. अशा स्थितीत रक्तप्रवाहावर परिणाम होण्याची शक्यता अधिक असते आणि काही रुग्णांमध्ये छातीत दुखणं किंवा श्वास लागणं यांसारखी लक्षणं दिसू शकतात. मात्र धोका ठरवताना ब्लॉकेज नेमके कोणत्या रक्तवाहिनीत आहे, किती लांब आहे आणि रुग्णाची लक्षणं काय आहेत, हेही पाहिले जाते.
रिपोर्टमध्ये ७० किंवा ८० टक्के ब्लॉकेज दिसल्यावर अनेक रुग्ण घाबरतात आणि हार्ट अटॅक कधीही येऊ शकतो, असे त्यांना वाटू लागते. प्रत्यक्षात एंजियोग्राफीतील टक्केवारी ही रक्तवाहिनीच्या अरुंदपणाची माहिती असते. त्यामुळे केवळ एका आकड्यावरून भविष्यातील हार्ट अटॅकची वेळ किंवा निश्चित धोका सांगता येत नाही.
ब्लॉकेज आढळल्यानंतर उपचारांचा उद्देश केवळ रक्तवाहिनीतील अरुंदपणा पाहणं नसून हार्ट अटॅकच्या जोखमीचे घटक नियंत्रित करणं हाही असतो. आहार, नियमित शारीरिक हालचाल, वजन नियंत्रण, धूम्रपान टाळणं आणि डॉक्टरांनी सांगितलेल्या औषधांचं नियमित सेवन यामुळे हार्ट अटॅकचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
प्रत्येक रुग्णाला ब्लॉकेजची टक्केवारी पाहून थेट अँजिओप्लास्टी किंवा बायपासची गरज असते, असं नाही. उपचाराचा निर्णय ब्लॉकेज कुठेय, त्याची तीव्रता, रक्तप्रवाहावर होणारा परिणाम, लक्षणं आणि हृदयाची एकूण स्थिती यांचा विचार करून घेतला जातो.
७०% किंवा ९०% ब्लॉकेजचा आकडा पाहून स्वतःहून निष्कर्ष काढण्याऐवजी रिपोर्ट हृदयरोग तज्ज्ञांकडून समजून घेणं अधिक योग्य ठरतं. ब्लॉकेजसोबत छातीत दुखणे, दम लागणे, घाम येणे किंवा अचानक अस्वस्थ वाटणे अशी लक्षणे असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
ही माहिती विविध सार्वजनिक स्रोतांवर आधारित असून केवळ सामान्य माहितीसाठी देण्यात आली आहे. या माहितीची स्वतंत्र वैद्यकीय पडताळणी आम्ही केलेली नाही. कोणतीही लक्षणे आढळल्यास स्वतः निष्कर्ष काढण्याऐवजी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.