Shruti Vilas Kadam
गुजरातमधील पोरबंदर येथे २ ऑक्टोबर १८६९ रोजी महात्मा गांधींचा जन्म झाला. त्यांचे जन्मस्थान आता कीर्ती मंदिर परिसरात स्मारक स्वरुपात जतन करण्यात आले आहे.
मे १९१५ मध्ये गांधीजींनी अहमदाबादमधील कोचरब येथे भारतातील पहिला आश्रम स्थापन केला. जून १९१७ पर्यंत हा आश्रम कार्यरत होता. त्यानंतर आश्रम साबरमती येथे हलवण्यात आला.
१९१७ मध्ये गांधीजी साबरमती नदीच्या काठावर गेले. खादी, स्वावलंबन, शिक्षण आणि सामाजिक सुधारणांशी संबंधित अनेक प्रयोग येथे झाले. १२ मार्च १९३० रोजी याच ठिकाणाहून दांडी मार्चला सुरुवात झाली.
१९१७ मध्ये गांधीजी बिहारमधील चंपारण येथे निळीची शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या समस्या जाणून घेण्यासाठी गेले. त्यांनी शेतकऱ्यांच्या तक्रारींची चौकशी करण्यासोबतच शिक्षण आणि स्वच्छतेशी संबंधित कामांवरही भर दिला.
१९१८ मध्ये पीक खराब झाल्यानंतर गुजरातमधील खेडा येथील शेतकऱ्यांनी जमीन महसुलात सवलतीची मागणी केली. गांधीजींनी त्यांच्या आंदोलनाला पाठिंबा दिला. वल्लभभाई पटेल यांनीही या आंदोलनात त्यांच्यासोबत काम केले.
साबरमतीहून सुरू झालेली दांडी यात्रा ६ एप्रिल १९३० रोजी दांडी येथे पोहोचली. येथे गांधीजींनी समुद्राच्या पाण्यापासून मीठ तयार करून ब्रिटिशांच्या मीठ कायद्याचा निषेध केला.
मुंबईतील मणि भवन हे १९१७ ते १९३४ दरम्यान गांधीजींचे बॉम्बे मुख्यालय होते. त्यानंतर वर्ध्याजवळील सेवाग्राम येथे त्यांनी साध्या ग्रामीण वातावरणात वास्तव्य केले. त्यांच्या आयुष्याच्या अखेरच्या काळाचा संबंध दिल्लीतील गांधी स्मृतीशीही जोडला जातो.