Bharat Jadhav
रक्तातील साखरेची पातळी अचानक कमी झाल्यास थरथर होणे, घाम येणे, अशक्तपणा, चक्कर येणे, भूक लागणे, गोंधळल्यासारखे होणे, लक्ष केंद्रित करण्यास अडचण येणे, दृष्टी धूसर होत असते.
जर रक्तातील साखरेची पातळी ७० mg/dL पेक्षा कमी झाली, तर त्या स्थितीला 'हायपोग्लाइसेमिया' किंवा रक्तातील साखर कमी होणे असे म्हणतात. अशा वेळी त्या व्यक्तीला प्रामुख्याने कर्बोदके (carbohydrates) दिली पाहिजेत.
यासाठी सुमारे 15 ग्रॅम साखर घेता येते. ग्लुकोजच्या गोळ्या, ग्लुकोज जेल, पाण्यात विरघळलेली साखर, पाण्यात मिसळलेले मध किंवा फळांचा रस हे यासाठी पर्याय आहेत. महत्त्वाचे म्हणजे त्यामध्ये शरीराला लवकर शोषून घेता येईल एवढी साखर असावी.
पीनट बटर, बटर कुकीज किंवा आईस्क्रीमसारखे चरबी आणि साखर दोन्ही जास्त असलेले पदार्थ हायपोग्लायसेमियावर तात्काळ उपाय म्हणून योग्य नाहीत. चरबीमुळे कार्बोहायड्रेटचे शोषण मंद होते. त्यामुळे रक्तातील साखर हळूहळू वाढते.
15 ग्रॅम साखर घेतल्यानंतर व्यक्तीची लक्षणे कमी होत आहेत का, याकडे लक्ष द्यावे. शक्य असल्यास 15 मिनिटांनंतर रक्तातील साखर तपासावी. रक्तातील साखर अजूनही कमी असल्यास किंवा लक्षणे कायम असल्यास पुन्हा 15 ग्रॅम कार्बोहायड्रेट घ्यावे.
रक्तातील साखर स्थिर झाल्यानंतर पुढचे जेवण किती वेळाने आहे आणि साखर कमी होण्याचे कारण काय आहे, यानुसार जेवण किंवा हलका नाश्ता घ्या.
इन्सुलिन किंवा मधुमेहावरील इतर औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींमध्ये हायपोग्लायसेमियाचा धोका अधिक असतो. जेवण टाळणे, उशिरा जेवणे, अतिरिक्त व्यायाम करणे. औषधांचा जास्त डोस घेणे यामुळेही रक्तातील साखर वेगाने कमी होऊ शकते.