Bharat Jadhav
संसर्गजन्य आजार झाला असेल तर विषाणूंशी लढा देण्यासाठी शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा सक्रिय होते. यादरम्यान शरीरातील काही हार्मोन्स, चयापचय क्रिया, भूक आणि शारीरिक हालचाली यामध्ये बदल होऊ शकतात.
या बदलांमुळे शरीरात ग्लुकोजची निर्मिती आणि त्याचा होणारा वापर यावर थेट परिणाम होतो. ज्यामुळे मधुमेह नसणाऱ्या व्यक्तींमध्येही संसर्गादरम्यान रक्तातील साखर नेहमीपेक्षा जास्त दिसून येऊ शकते.
आजाराचा सामना करण्यासाठी शरीराला अधिक ऊर्जेची गरज भासते. या ऊर्जेची गरज भागवण्यासाठी शरीरात कॉर्टिसॉल (Cortisol), ॲड्रिनॅलीन (Adrenaline) आणि ग्लुकागॉन (Glucagon) यांसारख्या स्ट्रेस हार्मोन्सची पातळी वेगाने वाढू लागते. हे हार्मोन्स यकृताला रक्तामध्ये अधिक प्रमाणात ग्लुकोज म्हणजेच साखर सोडण्यासाठी उत्तेजित करतात.
स्ट्रेस हार्मोन्स शरीरातील पेशी आणि स्नायूंना इन्सुलिनचा योग्य वापर करण्यापासून रोखतात. स्वादुपिंड नेहमीप्रमाणे पुरेसे इन्सुलिन तयार करत असले, तरी शरीरातील पेशी या इन्सुलिनला योग्य प्रतिसाद देत नसते. यामुळे स्नायू आणि इतर पेशी रक्तातील साखर शोषून घेऊ शकत नाही. आणि ही साखर रक्तातच साचून राहते. या संपूर्ण प्रक्रियेमुळे रक्तातील साखरेची निर्मिती वेगाने होते.
आजाराचे स्वरूप किती गंभीर आहे. उपचारासाठी कोणती औषधे सुरू आहेत आणि संबंधित व्यक्तीचे चयापचय क्रिया कशी आहे, यावर ही पातळी अवलंबून असते. अगदी किरकोळ आजार असल्यास साखरेची पातळी काहीशी वाढते.
आजारातून बरे झाल्यानंतर ‘उपाशीपोटी केली जाणारी साखरेची तपासणी’ (Fasting Glucose) आणि ‘HbA1c’ या चाचण्या मदत करतात. यामध्ये HbA1c ही चाचणी सर्वांत महत्त्वाची मानली जाते. गेल्या २ ते ३ महिन्यांतील साखरेची सरासरी पातळी दाखवत असते आणि तात्पुरत्या आजारपणाचा या चाचणीच्या निकालावर सहसा मोठा परिणाम होत नसतो