Surabhi Jayashree Jagdish
तोरणा किल्लावर मुख्य बिनी दरवाज्याशिवाय एक गुप्त दरवाजा आहे. ज्याला ‘चोर दरवाजा’ म्हणतात. हा दरवाजा किल्ल्याच्या कमी वर्दळीच्या आणि दऱ्यांच्या बाजूला लपलेला आहे.
सामान्य पर्यटकांना तो सहज दिसत नाही.
हा दरवाजा खूप अरुंद, वळणावळणाचा आणि दगडांमध्ये लपवलेला आहे. शत्रूंना गोंधळात टाकण्यासाठी त्याची रचना मुद्दाम गुंतागुंतीची ठेवली होती. त्यामुळे फक्त स्थानिक आणि किल्ल्यावरील सैनिकांनाच याचा अचूक मार्ग माहित असे.
छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या काळात या दरवाज्याचा खूप रणनीतिक वापर केला जात असे. गुप्त हालचाली, संदेश पोहोचवणं आणि अचानक हल्ले करण्यासाठी हा मार्ग उपयुक्त होता.
यामुळे शत्रूला न कळता सैन्य आत-बाहेर जाऊ शकत असे.
जेव्हा किल्ल्यावर हल्ला होत असे तेव्हा हा दरवाजा सुटकेचा मार्ग म्हणून वापरला जात होता.
सैनिक आणि राजकीय व्यक्तींना सुरक्षितपणे बाहेर काढण्यासाठी हा मार्ग उपयोगी ठरायचा. यामुळे किल्ला पूर्णपणे वेढला गेला तरीही आशा टिकून राहत असे.
हा दरवाजा इतका गुप्त ठेवण्यात आला होता की सर्व सैनिकांनाही त्याची माहिती नसायची.
फक्त विश्वासू मावळे आणि प्रमुख अधिकारी यांनाच त्याची माहिती दिली जायची. यामुळे शत्रूच्या हाती ही माहिती जाण्याचा धोका कमी होत असे.
दरवाज्याचा मार्ग असा आखलेला होता की बाहेरून तो ओळखता येत नव्हता. काही वेळा तो झाडाझुडपांनी आणि दगडांनी पूर्णपणे झाकलेला असे. यामुळे शत्रू कितीही शोध घेतला तरी तो सहज सापडत नसे.
चोर दरवाजा हा किल्ल्याच्या सुरक्षा व्यवस्थेचा एक महत्त्वाचा भाग होता. तो मुख्य दरवाज्याला पर्याय म्हणून वापरला जात असे. यामुळे किल्ल्याची संरक्षणव्यवस्था अधिक मजबूत होत असे.
आजही हा दरवाजा अस्तित्वात आहे, पण त्याचा मार्ग खूप कठीण आणि धोकादायक आहे. ट्रेकर्स आणि इतिहासप्रेमी लोक याचा शोध घेण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र योग्य मार्गदर्शनाशिवाय तिथे जाणे धोकादायक ठरू शकते.