Dhanshri Shintre
पन्हाळा गडाची निर्मिती शिलाहार काळात (११व्या शतकात) झाल्याचे मानले जाते. पुढे यादव, बहामनी, आदिलशाही आणि शेवटी मराठ्यांच्या ताब्यात आला.
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६५९ मध्ये अफजलखानाच्या युद्धानंतर हा गड ताब्यात घेतला आणि येथे दीर्घकाळ वास्तव्य केले.
गडातील हा प्रसिद्ध दरवाजा शत्रूला गोंधळवण्यासाठी बांधला गेला होता. तो एकप्रकारे गुप्त बाहेर पडण्याचा मार्ग होता.
अफजलखानाच्या मृत्यूनंतर शिवाजी महाराजांनी पन्हाळा गड जिंकला आणि मराठा साम्राज्याच्या संरक्षणासाठी तो महत्त्वाचा किल्ला ठरला.
पन्हाळा गडाभोवती सुमारे ७ किलोमीटर लांबीच्या भक्कम भिंती आहेत, ज्यामुळे तो अजेय मानला जात असे.
गडावरील अंधारबाव ही एक मोठी विहीर आहे, ज्यामध्ये हजारो सैनिकांसाठी पाणी साठवता येत असे.
गडावर शिवाजी महाराजांच्या काळातील मंदिरं आणि समाधी आहेत, ज्यामुळे या गडाला धार्मिक महत्त्वही आहे.
पन्हाळ्याच्या जवळील पिसाळखिंडी येथे बाजीप्रभू देशपांडे यांनी पराक्रमी लढा देऊन शिवाजी महाराजांना सुरक्षित विशाळगडावर पोहोचवले.
गड समुद्रसपाटीपासून उंच असल्यामुळे येथे थंडगार वारे वाहतात. यामुळे शिवाजी महाराज याला “हवेशीर गड” म्हणत असत.